Τι συμβαίνει όταν μια διάγνωση ανατρέπει όσα θεωρούσαμε δεδομένα; Όταν, μέσα σε λίγες στιγμές, γεννιούνται ερωτήματα για την υγεία, το σώμα, την οικογένεια, την εργασία και το μέλλον; Ο καρκίνος του μαστού είναι μια εμπειρία που δεν περιορίζεται στην ιατρική του διάσταση. Αγγίζει την καθημερινότητα, την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας, τις σχέσεις μας με τους άλλους, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να προχωρήσουμε. Πίσω από τη διάγνωση υπάρχουν αγωνίες, αλλαγές, απώλειες, αλλά και αγάπη, χιούμορ, δημιουργία και η δύναμη να συνεχίζεις. 

Η Ολυμπία Κρασαγάκη, η Έλφη Αλεξανδρόγλου, η Αθηνά Παππά και η Καλλιόπη Καρβούνη (Calliope) μοιράζονται τις προσωπικές τους εμπειρίες, καταρρίπτουν στερεότυπα και θυμίζουν το πιο σημαντικό απ' όλα: κάθε γυναίκα να αγαπά τον εαυτό και να αισθάνεται ελεύθερη.

Ολυμπία Κρασαγάκη, Φωτογράφος

Θα ήθελα να μιλήσουμε περισσότερο για την ψυχολογική, τη συναισθηματική και τη σεξουαλική πλευρά της γυναίκας μετά τη νόσο. Είναι πτυχές που συχνά μένουν στη σιωπή, σαν να τελειώνουν όλα όταν ολοκληρώνονται οι θεραπείες. Όμως, για πολλές γυναίκες, εκεί ξεκινά μια άλλη πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα επανασύνδεσης με το σώμα τους, με τη θηλυκότητά τους, με την επιθυμία, την οικειότητα και την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους. Θέλω να μπορούμε να μιλάμε ανοιχτά γι' αυτά, χωρίς ντροπή και χωρίς ταμπού. Να δώσουμε χώρο στις ευαισθησίες, στις ανασφάλειες και στις αλλαγές που μπορεί να βιώνει μια γυναίκα, αλλά και στην ανάγκη της να αισθανθεί ξανά όμορφη, επιθυμητή και ελεύθερη. Η γυναίκα δεν παύει να είναι γυναίκα μετά τον καρκίνο.

Ακόμη κι αν κάποιες στιγμές δεν αισθάνομαι πόσο έχει αλλάξει το σώμα μου, η εικόνα του μου το υπενθυμίζει. Υπάρχουν στιγμές που δυσκολεύομαι να το αναγνωρίσω. Δεν είναι πια το σώμα που γνώριζα πριν από τη νόσο, έχει πια σημάδια και πληγές. Κι όμως, αυτή ακριβώς η εικόνα του με κάνει να το αγαπώ ακόμη περισσότερο. Να το βλέπω με τρυφερότητα, να το φροντίζω και να το σέβομαι.

Για μένα, η ενσυναίσθηση είναι πολύτιμη. Πολλές φορές τα λόγια είναι περιττά. Μια αγκαλιά μπορεί να γίνει το χάδι που αναζητά μια γυναίκα όταν φοβάται για τη ζωή της. Να της θυμίσει πως δεν είναι μόνη, πως υπάρχει κάποιος δίπλα της, χωρίς να χρειάζεται να εξηγήσει ή να πει τίποτα.

Στις γυναίκες με τις οποίες μιλάω και περνούν κάτι παρόμοιο, αυτό που τους λεω είναι: «Είμαι μαζί σου, είμαι εδώ. Πάμε μαζί, δυνατά αλλά και τρυφερά, να βγάλουμε αυτό το ταξίδι. Δύσκολες στιγμές θα έρθουν αλλά μην ξεχνάς να φτιάχνεις όμορφες εικόνες και μην ξεχνάς να ονειρεύεσαι».

Δεν μου ήταν δύσκολο να μιλήσω ανοιχτά για την ασθένειά μου. Τη μοιράστηκα με τους ανθρώπους γύρω μου όπως θα μοιραζόμουν ένα ευχάριστο γεγονός που θα ερχόταν στη ζωή μου. Έτυχε να είναι ο καρκίνος. Η ζωή, άλλωστε, είναι γεμάτη όμορφα και δύσκολα γεγονότα. Δεν έχουμε πάντα την επιλογή να αποφασίσουμε τι θα έρθει στον δρόμο μας, έχουμε όμως την επιλογή να βρούμε τον τρόπο να το αντιμετωπίσουμε.

Εκεί που δυσκολεύτηκα πραγματικά ήταν όταν χρειάστηκε να το πω στην οικογένειά μου, και ιδιαίτερα στην κόρη μου. Με πονούσε η σκέψη ότι θα στενοχωριόταν, γιατί γνώριζα πόσο θα τους πλήγωνε αυτή η είδηση. Και ναι, εκεί χρειάστηκε να δείξω πολύ δυνατή, ακόμη κι όταν μέσα μου δεν ήμουν. Ίσως γιατί, κάποιες φορές προσπαθείς να προστατεύσεις τους ανθρώπους σου από τον δικό σου φόβο και τον δικό σου πόνο. Κι ας είναι εκείνες οι στιγμές που κι εσύ έχεις περισσότερο ανάγκη να σε προστατεύσουν.

Θα ήθελα να μη θυμόμαστε αυτές τις γυναίκες μόνο μία μέρα τον χρόνο, την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου του Μαστού. Για καθεμία από αυτές, κάθε μέρα είναι μια ξεχωριστή μέρα, με τις δικές της σκέψεις, τους φόβους, τις δυσκολίες, αλλά και τις μικρές και μεγάλες νίκες της. Η κοινωνία θα ήταν καλό να απλώσει το χέρι της με τρυφερότητα, χωρίς οίκτο, χωρίς αμηχανία, χωρίς να τις αντιμετωπίζει μόνο μέσα από την ασθένεια τους. Να βλέπει τη γυναίκα πίσω από τη διάγνωση, με όλα όσα είναι, όλα όσα αισθάνεται και όλα όσα ονειρεύεται. Γιατί αυτές οι γυναίκες δεν χρειάζονται μόνο να θυμόμαστε τον αγώνα τους χρειάζονται να νιώθουν πως είμαστε πραγματικά δίπλα τους. Κάθε μέρα.

Έλφη Αλεξανδρόγλου, Marketing & Commercial Partnerships Consultant

Όταν πριν από περίπου έναν χρόνο άκουσα τη διάγνωση «καρκίνος του μαστού», ομολογώ ότι έχασα τη γη κάτω από τα πόδια μου. Φόβος, απελπισία και ένα σωρό ερωτήματα για το τι με περιμένει. Και δεν φοβόμουν μόνο για μένα. Το μυαλό μου πήγαινε συνεχώς στον άντρα μου, στον γιο μου, στην οικογένειά μου. Πώς θα επηρεαζόταν η ζωή μας; Ταυτόχρονα, είχα και τις δικές μου, πολύ προσωπικές αγωνίες. Θα μπορούσα να συνεχίσω να εργάζομαι; Να είμαι λειτουργική, ανεξάρτητη, να διατηρήσω την καθημερινότητά μου; Και βέβαια, τι θα γινόταν με την εμφάνισή μου; Πόσο θα άλλαζε η εικόνα μου;

Νομίζω ότι αυτή είναι μια πλευρά για την οποία δε μιλάμε αρκετά. Γιατί μαζί με τη διάγνωση έρχονται χίλιοι μικροί και μεγάλοι φόβοι, που αφορούν όχι μόνο την υγεία σου, αλλά ολόκληρη τη ζωή σου.

Δεν ξέρω αν έχω αλλάξει. Δεν μπορώ να πω ότι ξαφνικά έγινα άλλος άνθρωπος ή ότι βλέπω τα πάντα εντελώς διαφορετικά. Στην αρχή φοβόμουν πολύ τις αλλαγές στην εμφάνισή μου. Τελικά, πέρα από τα μαλλιά μου που έπεσαν, δεν είχα κάποια ιδιαίτερη αλλαγή. Φόρεσα, λοιπόν, μια υπέροχη περούκα, που, μεταξύ μας, με βόλεψε πάρα πολύ! Ούτε βαφές, ούτε χτενίσματα, ούτε ραντεβού στο κομμωτήριο! (γέλια) Και το λέω γιατί, ναι, ακόμη και μέσα σε μια τόσο δύσκολη περίοδο μπορείς να γελάσεις. Δε σημαίνει ότι δε φοβάσαι ή ότι δεν περνάς δύσκολα. Απλώς δε σταματάς να είσαι ο εαυτός σου.

Αυτό που σίγουρα άλλαξε ήταν ο τρόπος που είδα κάποιους ανθρώπους. Άνθρωποι που δεν ήταν στον πολύ στενό μου κύκλο με ξάφνιασαν πραγματικά ευχάριστα. Και κάποιοι άλλοι, δυστυχώς, με απογοήτευσαν. Ίσως τελικά τέτοιες εμπειρίες να μη σε αλλάζουν απαραίτητα, αλλά να σου ανοίγουν λίγο περισσότερο τα μάτια.

Αυτή η περίοδος επιβεβαίωσε πόσο σημαντικούς ανθρώπους έχω δίπλα μου. Τον άντρα μου, τον γιο μου, την οικογένειά μου, αλλά και τους φίλους μου, που τελικά είναι κι αυτοί οικογένεια. Ο καθένας με τον δικό του τρόπο ήταν εκεί. Με μια κουβέντα, μια αγκαλιά, μια πράξη, με την παρουσία του. Και αυτό ήταν για μένα ανεκτίμητο.

Θα σας πω και κάτι που ίσως ακούγεται παράξενο. Ακόμη και στο ΙΑΣΩ, όπου πήγαινα για τις θεραπείες μου, είχαμε στιγμές που γελούσαμε με την ψυχή μας. Ναι, μέσα στις θεραπείες! Και αυτές τις στιγμές τις θυμάμαι με πολλή αγάπη.

Για μένα στήριξη δεν σημαίνει μεγάλα λόγια ούτε να σου λένε συνέχεια «να είσαι δυνατή». Σημαίνει να είναι εκεί οι άνθρωποί σου και να μπορείς μαζί τους να είσαι όπως πραγματικά αισθάνεσαι. Να φοβάσαι, να συγκινείσαι, αλλά και να γελάς. Και για όλη αυτή την αγάπη αισθάνομαι τεράστια ευγνωμοσύνη.

Τους πρώτους δύο με τρεις μήνες φοβόμουν, αγωνιούσα και προσπαθούσα να καταλάβω τι μου συνέβαινε. Και κάποια στιγμή, έτσι ξαφνικά, σαν να έγινε ένα «κλικ» μέσα μου. Είπα: «Φτάνει! Αυτό είναι. Δεν μπορώ να το αλλάξω. Είναι μονόδρομος, πρέπει να το αντιμετωπίσω». 

Δεν έγινα ξαφνικά ατρόμητη. Ο φόβος δεν εξαφανίστηκε με κάποιο μαγικό τρόπο. Απλώς αποφάσισα ότι έπρεπε να προχωρήσω.

Και κάτι που πιστεύω πολύ είναι ότι δεν χρειάζεται μια γυναίκα που περνά αυτή τη δοκιμασία να παριστάνει συνεχώς τη δυνατή. Έχει κάθε δικαίωμα να φοβάται, να θυμώνει, να λυγίζει, να μη θέλει να μιλήσει. Δεν είμαστε υποχρεωμένες να είμαστε ηρωίδες κάθε μέρα.

Θα ήθελα ο κόσμος να καταλάβει ότι ο καρκίνος του μαστού σήμερα, σε πολλές περιπτώσεις, είναι αντιμετωπίσιμος. Η επιστήμη έχει προχωρήσει πάρα πολύ και οι θεραπείες είναι πλέον πολύ πιο εξελιγμένες.

Δε θα ξεχάσω κάτι που μου είπε η υπέροχη γιατρός μου, η Σοφία Καραγεωργοπούλου, που πέρα από εξαιρετική γιατρός είναι και ένας υπέροχος άνθρωπος. Μου περιέγραψε την εικόνα που είχαμε παλιότερα για μια γυναίκα με καρκίνο. Να κάθεται σε μια καρέκλα, με ένα μαντήλι στο κεφάλι, να αγναντεύει τη θάλασσα και να περιμένει το τέλος. Και μετά μου είπε πόσο διαφορετικά μπορεί να είναι τα πράγματα σήμερα. «Θα έρχεσαι, θα κάνεις τη θεραπεία σου και μετά θα πηγαίνεις στο γραφείο σου». Και πράγματι, αυτό έκανα.

Συνεχίζω τη ζωή μου, τη δουλειά μου, τις στιγμές με την οικογένεια και τους φίλους μου. Είμαι η ίδια γυναίκα, με τις ίδιες συνήθειες, τις ίδιες αγάπες και, ευτυχώς, το ίδιο χιούμορ! Κι αν μπορούσα να πω κάτι σε μια γυναίκα που μόλις άκουσε αυτή τη διάγνωση, θα ήταν να δώσει χρόνο στον εαυτό της, να εμπιστευτεί τους γιατρούς της και να μη θεωρήσει ότι εκείνη τη στιγμή τελειώνουν όλα. Γιατί ακόμη και μέσα σε μια δύσκολη διαδρομή, η ζωή μπορεί να έχει αγάπη, γέλιο και πολύ όμορφες στιγμές. Και τελικά, αυτό είναι που θέλω να κρατήσω: ότι ο καρκίνος μπήκε στη ζωή μου, αλλά δε θέλω να γίνει ολόκληρη η ζωή μου.

Αθηνά Παππά, Ηθοποιός

Από τότε που νόσησα, έχω δώσει πολλές συνεντεύξεις για την εμπειρία μου με τον καρκίνο του μαστού. Αυτό που θέλω πάντα να τονίζω είναι η σημασία της καλής ψυχολογικής κατάστασης του ασθενούς, με τη στήριξη του περιβάλλοντός του, αλλά και της εμπιστοσύνης στους γιατρούς που τον καθοδηγούν και τον θεραπεύουν. Έχουμε σπουδαίους επιστήμονες που εργάζονται κάτω από αντίξοες συνθήκες, μέσα σε ένα προβληματικό σύστημα υγείας. Για μένα, είναι ήρωες, γιατί συνεχίζουν να κάνουν αυτό για το οποίο ορκίστηκαν: να σώζουν ζωές. Παράλληλα, πιστεύω ότι ο ίδιος ο ασθενής πρέπει να πιστέψει στον εαυτό του και σε ό,τι του δίνει δύναμη, είτε πρόκειται για τον Θεό είτε για έναν άνθρωπο είτε για την ίδια τη ζωή, που είναι ένα μεγάλο δώρο. 

Η ζωή είναι ωραία, ακόμη και όταν κοιτάξεις τον θάνατο στα μάτια!

Με το σώμα μου είχα πάντα καλή σχέση και αυτό δεν άλλαξε με την ασθένεια. Άλλαξε το σώμα μου, αλλά όχι η σχέση μου μαζί του. Στην αρχή ήταν παράξενο να βλέπω τις ουλές από την επέμβαση και το στέρνο μου χωρίς στήθος. Ωστόσο, αγάπησα το καινούργιο μου σώμα, ακόμη κι αν η αποκατάσταση δεν έχει ολοκληρωθεί. Αντιμετώπισα τις αλλαγές αυτές, αλλά και την απώλεια των μαλλιών μου, ως μια ευκαιρία καλλιτεχνικής έκφρασης. Έβλεπα τον εαυτό μου σαν καμβά, ζωγράφιζα το κεφάλι μου, πειραματιζόμουν με χρώματα, υφάσματα και διαφορετικά στιλ στα ρούχα και φωτογραφιζόμουν. Έτσι, μετέτρεψα την εμπειρία της ασθένειας σε αφορμή δημιουργίας και συνειδητοποίησα πόσο πολύτιμη και θεραπευτική είναι η τέχνη.

Η αγάπη και η υποστήριξη των δικών μου ανθρώπων ήταν ανεκτίμητες. Είχα δίπλα μου τον σύντροφό μου, τα παιδιά μου, την οικογένειά μου και λίγους φίλους, αλλά και το κοινό που με γνώρισε μέσα από την τέχνη μου. Δεν θα ξεχάσω ποτέ μια παλιά συνεργάτιδά μου, η οποία στάθηκε δίπλα μου στο νοσοκομείο σαν φύλακας άγγελος. Θα κρατώ πάντα μέσα μου τα λόγια του συντρόφου μου: «Μην φοβάσαι, εδώ είμαι εγώ», αλλά και των παιδιών μου: «Τώρα είσαι ακόμα πιο όμορφη». Επειδή τα παιδιά μου ζούσαν στο εξωτερικό και η ασθένειά μου συνέπεσε με την πανδημία, η επικοινωνία μας γινόταν κυρίως μέσω διαδικτύου.

Ένιωσα ότι όφειλα να μιλήσω ανοιχτά για την εμπειρία μου, ώστε να βοηθήσω άλλες γυναίκες που είχαν νοσήσει ή βρίσκονταν σε θεραπεία. Όταν πήγαινα για χημειοθεραπεία, ντυνόμουν και στολιζόμουν διαφορετικά κάθε φορά, σαν να υποδυόμουν έναν άλλο ρόλο. Αυτό με βοηθούσε να παίρνω απόσταση από όσα συνέβαιναν και να παραμένω δυνατή, αν και λύγισα πολλές φορές. Πάντα, όμως, πίστευα ότι θα τα καταφέρω. Μια ανάρτησή μου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έγινε viral και έδωσε κουράγιο σε πολλές γυναίκες. 

Παρόλο που αυτό είχε και αρνητικές συνέπειες, καθώς ένιωσα ότι με στιγμάτισε επαγγελματικά και οδήγησε στον αποκλεισμό μου, δε μετανιώνω που μίλησα ανοιχτά, ακόμη κι αν το έχω πληρώσει ακριβά.

Θα ήθελα η κοινωνία να κατανοήσει ότι οι γυναίκες που έχουν βιώσει καρκίνο του μαστού αντιμετωπίζουν δυσκολίες που συχνά δεν είναι ορατές. Η μαστεκτομή είναι ένας ακρωτηριασμός που μπορεί να επηρεάσει βαθιά τη θηλυκότητα, τη σεξουαλικότητα και την αυτοπεποίθηση μιας γυναίκας. Ακόμη και μετά την αποκατάσταση, μπορεί να παραμένουν ανασφάλειες, φόβος και αμηχανία. Κάποιες γυναίκες κλείνονται στον εαυτό τους, ενώ η κοινωνία συχνά τις αντιμετωπίζει με λύπηση, αντί να τις αποδέχεται ισότιμα. Αυτό που χρειάζονται είναι αγάπη, σεβασμός και αποδοχή, ώστε να αισθάνονται ξανά ότι ανήκουν στο κοινωνικό σύνολο και ότι παραμένουν επιθυμητές και σημαντικές σε κάθε πλευρά της ζωής τους, ως γυναίκες, σύντροφοι, μητέρες, φίλες και επαγγελματίες.

Καλλιόπη Καρβούνη (Calliope), Φωτογράφος

Η εμπειρία της μαστεκτομής είναι κάτι που σήμερα έχω σχεδόν ξεχάσει, καθώς δεν τη βίωσα ως ένα προσωπικό δράμα. Ήταν μια εμπειρία που έζησα περισσότερο ως παρατηρητής, χωρίς να φοβηθώ ούτε στιγμή, όσο περίεργο κι αν μπορεί να ακούγεται αυτό. Αντιμετώπισα όσα συνέβαιναν με ψυχραιμία, χωρίς να αισθανθώ ότι έπρεπε να τα βιώσω ως κάτι τραγικό.

Δεν αισθάνθηκα ποτέ την ανάγκη να κρύψω αυτό που μου συνέβη. Για ποιον λόγο, άλλωστε; Είναι κάτι κακό; Για μένα, όχι, καθόλου. Ούτε η πρώτη γυναίκα είμαι που περνά αυτή την εμπειρία ούτε η τελευταία, και σε καμία περίπτωση δεν ντρέπομαι γι’ αυτό. Πιστεύω πως δεν υπάρχει λόγος να κρύβουμε κάτι τέτοιο ή να αντιμετωπίζουμε την ασθένεια ως ένα θέμα για το οποίο πρέπει να σιωπούμε. Αντίθετα, ένιωσα την ανάγκη να μοιραστώ την εμπειρία μου με άλλες γυναίκες μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δημοσίευσα μια φωτογραφία μου από το νοσοκομείο, θέλοντας να δώσω ένα παράδειγμα που θα μπορούσε να βοηθήσει και να εμψυχώσει όσες περνούσαν κάτι αντίστοιχο. 

Ήθελα να δείξω πως δεν υπάρχει λόγος να κρυβόμαστε και πως μπορούμε να μιλάμε ανοιχτά για όσα μας συμβαίνουν.

Μετά τη δημοσίευση της φωτογραφίας της ανακοίνωσής μου για τη νόσο, έλαβα πολλά μηνύματα από γυναίκες που με ευχαριστούσαν, ενώ αρκετές μου ζητούσαν συμβουλές ή ψυχολογική υποστήριξη. Ανταποκρίθηκα με μεγάλη χαρά και αγάπη, γιατί ένιωθα όμορφα γνωρίζοντας ότι μπορούσα, μέσα από τη δική μου εμπειρία, να προσφέρω λίγη δύναμη και κουράγιο σε άλλους ανθρώπους.

Για μένα, έχει σημασία να μη φοβόμαστε να μοιραστούμε την ιστορία μας, εφόσον το επιθυμούμε, και να μη νιώθουμε ντροπή για όσα έχουμε περάσει. Αν η δική μου στάση βοήθησε έστω και μία γυναίκα να αισθανθεί καλύτερα, τότε χαίρομαι που επέλεξα να μιλήσω ανοιχτά.

Δε φοβάμαι τίποτα. Είμαι ελεύθερη!