Στους λόφους πάνω από τη Βηρυτό, μέσα στο καταπράσινο τοπίο του Ras El Matn, απλώνεται ένα ορεινό σπίτι που λειτουργεί ως ένα ζωντανό πολιτιστικό σύμπαν. Πρόκειται για το σπίτι της Λιβανέζας καλλιτέχνιδας Hala Schoukair, ένα έργο που σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Karim Bekdache και συνυφαίνει την προσωπική μνήμη με την καλλιτεχνική κληρονομιά. Στην ίδια έκταση βρίσκεται και μουσείο αφιερωμένο στη μητέρα της, την πρωτοπόρο καλλιτέχνιδα της αφηρημένης τέχνης, Saloua Raouda Choucair, δημιουργώντας έναν τόπο όπου η οικογένεια, η τέχνη και το τοπίο συνυπάρχουν σαν ενιαία αφήγηση.

Για τη Hala Schoukair, αυτός ο χώρος ξεπερνά κατά πολύ την έννοια της κατοικίας ή της αποθήκευσης έργων τέχνης. Αντί να αποτελεί ένα στατικό καταφύγιο, μοιάζει περισσότερο με μια διαδρομή που ενώνει το παρόν με το παρελθόν. Όπως η ίδια αναφέρει, νιώθει τη μητέρα της πάντα παρούσα, σαν η παρουσία της να διαχέεται σε κάθε γωνιά του χώρου. Η σχέση με τη γη ξεκίνησε ήδη από τη Saloua Raouda Choucair, η οποία είχε επισκεφθεί επανειλημμένα την περιοχή και είχε ενθαρρύνει την ιδέα μιας κατοικίας εκεί, σαν να προετοίμαζε σιωπηλά την επιστροφή της οικογένειας στο τοπίο αυτό.

Αρχιτεκτονική ενσωματωμένη στο φυσικό τοπίο

Ο αρχιτέκτονας Karim Bekdache αντιμετώπισε το έργο ως μια άσκηση διακριτικής παρουσίας μέσα στη φύση. Αντί να επιβληθεί στο περιβάλλον, το σπίτι μοιάζει να αναδύεται από τη γη, σχεδόν να κρύβεται μέσα στο τοπίο. Οι όγκοι του χαμηλώνουν μέσα στις πλαγιές, οι πέτρινες επιφάνειες συνομιλούν με τους βράχους και τα δέντρα παραμένουν αναπόσπαστο μέρος της σύνθεσης. Οι μεγάλες υαλοστάσεις ανοίγουν το εσωτερικό προς τη θάλασσα και τα βουνά, διαλύοντας τα όρια ανάμεσα στο μέσα και το έξω, ενώ η αρχιτεκτονική κίνηση της σκάλας προσθέτει μια γλυπτική ένταση που παραπέμπει στη γεωμετρική ακρίβεια της τέχνης της Choucair.

Στο εσωτερικό, η τέχνη δε λειτουργεί ως διακόσμηση αλλά ως οργανικό στοιχείο της ύπαρξης του χώρου. Υφαντά, πίνακες και ξύλινα γλυπτά συνυπάρχουν με έπιπλα που κουβαλούν μνήμες από την οικογενειακή ιστορία. Η Schoukair περιγράφει πως πολλά από αυτά προέρχονται από παλιά λιβανέζικα σπίτια, δημιουργώντας μια αίσθηση συνέχειας ανάμεσα στις γενιές. Στον επάνω όροφο κυριαρχεί μια πιο ανοιχτή, κοινωνική ατμόσφαιρα, ενώ στο εργαστήριο της καλλιτέχνιδας στον κάτω όροφο, ο χώρος γίνεται πιο ήσυχος και εσωστρεφής, σχεδόν τελετουργικός, αφιερωμένος αποκλειστικά στη δημιουργία.

Υλικά, φως και αίσθηση ενσωμάτωσης

Η αρχιτεκτονική γλώσσα του Bekdache βασίζεται στην ειλικρίνεια των υλικών: σκυρόδεμα, πέτρα, ξύλο και ατσάλι συνθέτουν ένα περιβάλλον λιτό αλλά βαθιά εκφραστικό. Το φως της Μεσογείου διαχέεται απαλά στους χώρους, μαλακώνοντας τις αυστηρές γραμμές και ενισχύοντας την αίσθηση ότι το σπίτι δεν έχει κατασκευαστεί πάνω στο τοπίο, αλλά μέσα από αυτό. Οι μεγάλες όψεις γυαλιού λειτουργούν σαν συνεχείς εικόνες του βουνού και της θάλασσας, μετατρέποντας το εξωτερικό τοπίο σε προέκταση της καθημερινής ζωής.

Το μουσείο ως οικογενειακή κληρονομιά

Στο κέντρο αυτής της σύνθετης αφήγησης βρίσκεται το μουσείο της Saloua Raouda Choucair, που λειτουργεί ως συναισθηματικός πυρήνας ολόκληρης της έκτασης. Για τη Hala Schoukair, τα έργα της μητέρας της δεν είναι απλώς καλλιτεχνικά αντικείμενα, αλλά σχεδόν «αδέλφια», φορείς μνήμης και ταυτότητας. Το σπίτι, το μουσείο και οι κήποι δεν ανταγωνίζονται μεταξύ τους, αλλά συνυπάρχουν σαν διαφορετικές φωνές της ίδιας οικογενειακής ιστορίας.

Παρότι η Saloua Raouda Choucair έχει φύγει από τη ζωή το 2017, η παρουσία της παραμένει διάχυτη σε όλο το συγκρότημα. Το σπίτι και το μουσείο δε βρίσκονται σε αντιπαράθεση αλλά σε διάλογο, όπως μια ήρεμη συνομιλία ανάμεσα σε μητέρα και κόρη. Ο Bekdache φρόντισε να διατηρήσει αυτή τη λεπτή ισορροπία, δημιουργώντας δύο κτίρια που δεν «αντιμετωπίζουν» το ένα το άλλο, αλλά συνδέονται διακριτικά μέσα από το τοπίο που τα αγκαλιάζει.

Επιστροφή στον χώρο της δημιουργίας

Η ίδια η Hala Schoukair, μιλώντας από την Ιταλία όπου παρουσίασε έργα της στην Μπιενάλε της Βενετίας, εκφράζει την επιθυμία της να επιστρέψει στον ορεινό της κόσμο. Το σπίτι είναι ένα πεδίο έμπνευσης και εσωτερικής επιστροφής, ένας χώρος όπου η μνήμη, η τέχνη και η καθημερινότητα συνεχίζουν να συνυφαίνονται αδιάκοπα.

Με πληροφορίες από AD Middle East | Φωτογραφίες: Tarek Moukaddem