Όλοι μας έχουμε «πιάσει» τον εαυτό μας, έστω και μία φορά, να περνά ατελείωτο χρόνο στο κινητό, βλέποντας το ένα βίντεο μετά το άλλο χωρίς να μπορούμε να σταματήσουμε. Από την άλλη, πόσες φορές δεν έχουμε πει «Αυτή είναι η τελευταία είδηση που θα διαβάσω», αλλά συνεχίσαμε να κάνουμε scroll χωρίς να το καταλάβουμε; Σε περίπτωση που «βλέπετε» τον εαυτό σας στα παραπάνω, αξίζει να γνωρίζεται ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά έχει όνομα κι αυτό είναι doomscrolling. 

Πιο αναλυτικά, ο όρος περιγράφει την τάση κάποιου να περνά υπερβολικά πολύ χρόνο στο κινητό ή τον υπολογιστή του, καταναλώνοντας συνεχώς αρνητικές ειδήσεις μέσα από τα social media, ειδησεογραφικά άρθρα και άλλες πλατφόρμες. Οι ειδικοί αναφέρουν, ότι πρόκειται για ένα σοβαρό φαινόμενο που επηρεάζει την ψυχική υγεία των ανθρώπων.

Οι αρνητικές επιπτώσεις του doomscrolling

Οι λόγοι για τους οποίους το doomscrolling επηρεάζει αρνητικά τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική μας υγεία είναι πολλοί. Αρχικά, η συνεχής έκθεση σε αρνητικές ειδήσεις προκαλεί μία σειρά από σωματικά συμπτώματα όπως πονοκεφάλους, ναυτία, ένταση στους μύες, αυξημένη πίεση και μειωμένη όρεξη. Ακόμη, έχει παρατηρηθεί ότι αρκετοί βιώνουν έντονο άγχος ή δυσφορία μετά από πολύωρη έκθεση στην οθόνη.

Παράλληλα, το doomscrolling επηρεάζει αρνητικά και τη ψυχολογία των ανθρώπων. Σύμφωνα με έρευνες, η συνεχής ανάγνωση αρνητικών ειδήσεων, μπορεί να αυξήσει το λεγόμενο, «υπαρξιακό άγχος», καθώς το άτομο νιώθει ανίκανο να ελέγξει το μέλλον του και έτσι δημιουργούνται αισθήματα φόβου και πανικού. Επιπλέον, όταν το doomscrolling συμβαίνει στον χώρο εργασίας το άτομο δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί και έτσι μειώνεται η απόδοση του. Η Dr. Nerurkar, λέκτορας στο Τμήμα Global Health and Social Medicine της Harvard Medical School, αναφέρει ότι το φαινόμενο αυτό μπορεί να δημιουργήσει το λεγόμενο “popcorn brain”. 

«Είναι ένα πραγματικό, βιολογικό φαινόμενο κατά το οποίο νιώθεις ότι ο εγκέφαλός σου “σκάει”, επειδή δέχεσαι υπερβολική διέγερση από το διαδίκτυο. Και έπειτα, γίνεται δύσκολο να συμμετέχεις στον πραγματικό κόσμο, ο οποίος κινείται με πολύ πιο αργούς ρυθμούς», αναφέρει χαρακτηριστικά η Dr. Nerurkar. Οι ρυθμοί της καθημερινότητας φαίνονται βαρετοί σε όσους κάνουν τακτικά doomscrolling, καθώς είναι πιο αργοί από αυτούς του διαδικτύου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να λειτουργήσουν στον πραγματικό κόσμο.

Ποιοι είναι πιο ευάλωτοι στο doomscrolling;

Παρόλο που το doomscrolling μπορεί να μας επηρεάσει όλους, υπάρχουν κάποιες ομάδες που φαίνεται να είναι πιο ευάλωτες. Συγκεκριμένα, οι γυναίκες και τα άτομα που έχουν βιώσει στο παρελθόν βία είναι πιο επιρρεπή. Όπως αναφέρει ο Dr. Mollica καθηγητής Ψυχιατρικής στην Harvard Medical School, οι γυναίκες: «επηρεάζονται πιο έντονα από το doomscrolling, επειδή το μεγαλύτερο μέρος του βίαιου περιεχομένου αφορά την κακοποίηση γυναικών και παιδιών». Αντίστοιχα, άτομα που έχουν υπάρξει θύματα βίας συχνά νιώθουν μεγαλύτερη ανασφάλεια για τον κόσμο γύρω τους και προσπαθούν να ενημερωθούν συνεχώς, ώστε να αισθάνονται πως έχουν τον έλεγχο και ότι μπορούν να μειώσουν το άγχος τους. Ωστόσο, αυτή η συμπεριφορά έχει αντίθετα αποτελέσματα και μπορεί να λειτουργήσει ως ερέθισμα, που εντείνει ακόμη περισσότερο το άγχος και την ανησυχία.

Πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα έδειξαν ότι το φαινόμενο αυτό συνδέεται με χαρακτηριστικά όπως ο νευρωτισμός, η εξάρτηση από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο φόβος απώλειας (FOMO) και ο χρόνος που περνάει κάποιος στα social media.

Πώς μπορούμε να το περιορίσουμε;

1. Δώστε περισσότερη προσοχή στις τοπικές ειδήσεις

Ένας τρόπος να περιορίσουμε το doomscrolling είναι να διαβάζουμε περισσότερο ειδήσεις που αφορούν την τοπική κοινωνία όπου ζούμε. Συνήθως, οι παραπάνω δεν είναι τόσο καταστροφολογικές όσο οι διεθνείς και αρκετές φορές περιλαμβάνουν αισιόδοξα γεγονότα.

2. Απενεργοποιήστε τις ειδοποιήσεις σας για λίγες ώρες

Οι συνεχείς ειδοποιήσεις από τα social media, e-mails ή εφαρμογές μας κάνουν να ανοίγουμε διαρκώς το κινητό μας. Πολλές φορές, ενώ αρχικά θέλαμε να δούμε ένα μήνυμα, καταλήγουμε να περνάμε αρκετή ώρα διαβάζοντας αρνητικές ειδήσεις. Η απενεργοποίηση των ειδοποιήσεων, για κάποιες ώρες μέσα στη μέρα, μπορεί να μειώσει σημαντικά αυτή τη συνήθεια.

3. Χρησιμοποιήστε τη grayscale λειτουργία

Μια πρακτική συμβουλή είναι να αλλάξουμε την οθόνη του κινητού μας σε grayscale, δηλαδή σε ασπρόμαυρη λειτουργία. Τα έντονα χρώματα από εφαρμογές είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε να τραβούν την προσοχή, και να περνάμε περισσότερο χρόνο στην οθόνη. Αφαιρώντας όμως τα χρώματα, το scrolling γίνεται λιγότερο ελκυστικό και έτσι περιορίζεται ο χρόνος χρήσης του κινητού.

4. Κρατήστε το κινητό σας μακριά

Όταν βρίσκεστε σε ένα δωμάτιο μπορείτε να τοποθετήσετε το κινητό σας σε μακρινή απόσταση. Με αυτόν τον τρόπο είναι λιγότερο πιθανό να το ανοίξετε χωρίς σοβαρό λόγο. 

5. Εστιάστε στα θετικά γεγονότα

Ένας ακόμη τρόπος να περιορίσουμε το doomscrolling είναι να «εκπαιδεύσουμε» τον εαυτό μας να δίνει περισσότερη προσοχή σε θετικές ειδήσεις και εμπειρίες. Αυτό μπορεί να γίνει είτε μέσα από θετικά γεγονότα της καθημερινότητας, είτε μέσα από προσωπικές στιγμές που μας κάνουν να αισθανόμαστε καλύτερα. Όσο περισσότερο τροφοδοτούμε τον εγκέφαλο μας με θετικό περιεχόμενο, τόσο λιγότερη ανάγκη θα έχουμε να αναζητούμε συνεχώς αρνητικές ειδήσεις.

Πηγές: Harvard Health Publishing Harvard Medical School & PubMed Central