Το τέμενος Χαμζά Μπέη, γνωστό ως «Αλκαζάρ», επιστρέφει στην πολιτιστική ζωή της Θεσσαλονίκης, ανοίγοντας ξανά τις πόρτες του στο κοινό έπειτα από δεκαετίες. Η επανένταξη του ιστορικού μνημείου στον αστικό ιστό συνδυάζεται με την έναρξη της εκθεσιακής του δραστηριότητας, με πρώτη φιλοξενία την έκθεση «Θεσσαλονίκη: Το Αποτύπωμα της Μετάβασης (1960-1980). Μέσα από τις φωτογραφίες του Pete Marifoglou».

Με πρωτοβουλία του Υπουργείου Πολιτισμού, το μνημείο αποκτά έναν νέο ρόλο, λειτουργώντας πλέον ως χώρος συνάντησης της ιστορικής κληρονομιάς με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία. Την εκθεσιακή επιμέλεια και τη λειτουργία του αναλαμβάνει ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης (MOMUS), σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης.

Ένα φωτογραφικό ταξίδι στη Θεσσαλονίκη της μετάβασης

Στο επίκεντρο της πρώτης έκθεσης βρίσκονται οι φωτογραφίες του Pete (Παναγιώτη) Marifoglou, οι οποίες καταγράφουν τη Θεσσαλονίκη από τη δεκαετία του 1960 έως και τη δεκαετία του 1980. Μέσα από το ασπρόμαυρο φωτογραφικό του αρχείο, η πόλη ξεδιπλώνεται σε μια περίοδο έντονων αλλαγών, όταν η μεταπολεμική πραγματικότητα, η αστική ανάπτυξη και οι νέες κοινωνικές συνθήκες διαμόρφωναν σταδιακά μια διαφορετική φυσιογνωμία.

Οι εικόνες παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό, προσφέροντας μια σπάνια ματιά σε όψεις της καθημερινής ζωής που σήμερα έχουν αλλάξει ή εξαφανιστεί. Οι δρόμοι και οι αγορές, οι ανθρώπινες συναντήσεις, οι γειτονιές και τα ιστορικά μνημεία συνθέτουν το πορτρέτο μιας πόλης που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον της. Η παράδοση παραμένει ορατή στην καθημερινότητα των κατοίκων, την ίδια στιγμή που η ανοικοδόμηση και ο εκσυγχρονισμός μεταβάλλουν ριζικά το αστικό τοπίο.

Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφουν η Θούλη Μισιρλόγλου, Καλλιτεχνική Διευθύντρια του MOMUS-Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, και ο Θοδωρής Μάρκογλου, επιμελητής του ίδιου μουσείου. Μέσα από την επιλογή και την παρουσίαση των φωτογραφιών, αναδεικνύεται όχι μόνο η εικόνα της Θεσσαλονίκης μιας συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές αποτυπώνονται στον δημόσιο χώρο και στην καθημερινή εμπειρία των ανθρώπων.

Αγορές, άνθρωποι και μνημεία στο επίκεντρο

Η έκθεση οργανώνεται γύρω από τρεις βασικούς άξονες, οι οποίοι φωτίζουν διαφορετικές πτυχές της μεταπολεμικής Θεσσαλονίκης. Η εμπορική ζωή και οι ιστορικές αγορές αποκαλύπτουν τον παλμό ενός κέντρου που αλλάζει, καθώς οι νέες καταναλωτικές συνήθειες κάνουν την εμφάνισή τους χωρίς να έχουν ακόμη χαθεί οι παραδοσιακές μορφές συναλλαγής και ανθρώπινης επαφής.

Παράλληλα, η καθημερινότητα των κατοίκων αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο μέσα από εικόνες που εκτείνονται από τα λαϊκά καφενεία και τις γειτονιές έως τις αυλές της Άνω Πόλης και την ομίχλη του Θερμαϊκού. Πρόκειται για στιγμές που διατηρούν τη μνήμη μιας Θεσσαλονίκης με ισχυρούς δεσμούς με την παράδοση, την τοπική κοινότητα και την επαρχία.

Ιδιαίτερη θέση κατέχει, τέλος, η σχέση των ιστορικών μνημείων με τη σύγχρονη πόλη. Ρωμαϊκά, βυζαντινά και οθωμανικά κατάλοιπα καταγράφονται μέσα σε ένα περιβάλλον που μετασχηματίζεται από την αντιπαροχή και την εντατική ανοικοδόμηση. Οι φωτογραφίες αποτυπώνουν έτσι μια κρίσιμη περίοδο για την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης, όταν η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς αρχίζει να αναδεικνύεται ως επιτακτική ανάγκη.

Ο Pete Marifoglou και η επιστροφή στις ρίζες

Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1944, ο Pete Marifoglou μετανάστευσε με την οικογένειά του στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1950, εγκαθιστάμενος στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης. Εκεί πραγματοποίησε τις σπουδές του στη School of Visual Arts (SVA) και, κατά τη διάρκεια της νεανικής του πορείας, εργάστηκε στα γυρίσματα πειραματικών ταινιών του θρυλικού Factory του Andy Warhol.

Παρά τη μακρόχρονη παρουσία του στη Νέα Υόρκη, η γενέτειρά του παρέμεινε σταθερό σημείο αναφοράς στη φωτογραφική του διαδρομή. Στα ταξίδια του στην Ελλάδα, από τη δεκαετία του 1960 μέχρι και τη δεκαετία του 1980, ο Marifoglou κατέγραφε όψεις της Θεσσαλονίκης, δημιουργώντας ένα αρχείο που σήμερα λειτουργεί ως πολύτιμο τεκμήριο της αστικής και κοινωνικής της εξέλιξης. Ύστερα από μια μακρά επαγγελματική πορεία στις ΗΠΑ, επέστρεψε τα τελευταία χρόνια στην πόλη όπου γεννήθηκε.

Η ιστορική μνήμη συναντά τη σύγχρονη ζωή

Η επαναλειτουργία του τεμένους Χαμζά Μπέη σηματοδοτεί μια νέα περίοδο για ένα από τα χαρακτηριστικά ιστορικά τοπόσημα της Θεσσαλονίκης. Η αποκατάσταση και η επαναφορά του σε χρήση έπειτα από περίπου τέσσερις δεκαετίες συνδέονται με την προσπάθεια ανάδειξης της πολυεπίπεδης ιστορίας της πόλης, συμπεριλαμβανομένης της οθωμανικής κληρονομιάς της.

Τέμενος Χαμζά Μπέη «Αλκαζάρ», Εγνατίας 49, Θεσσαλονίκη 54631 | Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή 10:00-18:00, Δευτέρα κλειστά. Ώρα τελευταίας εισόδου: 17:30. Η αποχώρηση των επισκεπτών από τον χώρο αρχίζει 15 λεπτά νωρίτερα από την ώρα που κλείνει το μνημείο.

Photos: L.Grekos