Υπάρχει μια αντίφαση που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη εποχή: δεν έχουμε μιλήσει ποτέ τόσο πολύ για την ψυχική υγεία, κι όμως, δεν είναι πάντα εύκολο να παραδεχτούμε ότι εμείς οι ίδιοι δεν είμαστε καλά. Στα social media, στις συζητήσεις με φίλους, ακόμη και στην ποπ κουλτούρα, η ψυχοθεραπεία, το burnout, τα όρια και η συναισθηματική εξάντληση έχουν γίνει μέρος ενός λεξιλογίου που χρησιμοποιούμε καθημερινά. Έχουμε μάθει να αναγνωρίζουμε έννοιες που παλαιότερα παρέμεναν στο περιθώριο. Έχουμε αρχίσει να αμφισβητούμε την ιδέα ότι πρέπει να αντέχουμε τα πάντα σιωπηλά.
Κι όμως, όταν η δυσκολία παύει να είναι μια γενική συζήτηση και γίνεται προσωπική εμπειρία, τα πράγματα περιπλέκονται. Γιατί άλλο είναι να μιλάμε για την ψυχική υγεία και άλλο να παραδεχόμαστε ότι χρειαζόμαστε υποστήριξη.
Από το ταμπού στις καθημερινές συζητήσεις
Για τις νεότερες γενιές, η ψυχική υγεία έχει αποκτήσει μεγαλύτερη ορατότητα. Η συζήτηση γύρω από την ψυχοθεραπεία είναι πιο ανοιχτή, ενώ όροι όπως το άγχος, η συναισθηματική εξάντληση και η ανάγκη για προσωπικά όρια έχουν ενταχθεί στην καθημερινή επικοινωνία. Το να επισκέπτεται κάποιος έναν ειδικό ψυχικής υγείας δεν αντιμετωπίζεται απαραίτητα ως κάτι που πρέπει να κρύψει.
Αυτή η αλλαγή είναι σημαντική. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι το στίγμα έχει εξαφανιστεί. Η αναζήτηση βοήθειας εξακολουθεί να συνοδεύεται, για πολλούς ανθρώπους, από ερωτήματα και αμφιβολίες: «Είναι αρκετά σοβαρό αυτό που περνάω;», «Μήπως υπερβάλλω;», «Τι θα σκεφτούν οι άλλοι;».
Πίσω από αυτές τις σκέψεις κρύβεται συχνά η πεποίθηση ότι πρέπει πρώτα να εξαντλήσουμε τις αντοχές μας και έπειτα να ζητήσουμε βοήθεια. Σαν να χρειάζεται να αποδείξουμε ότι δυσκολευόμαστε αρκετά, προκειμένου να δικαιούμαστε υποστήριξη.
Η παγίδα του να πρέπει να τα καταφέρνουμε όλα
Η σύγχρονη καθημερινότητα μας καλεί να είμαστε διαρκώς διαθέσιμοι, παραγωγικοί και αποτελεσματικοί. Να ανταποκρινόμαστε στις επαγγελματικές υποχρεώσεις μας, να φροντίζουμε τις σχέσεις μας, να εξελισσόμαστε, να διατηρούμε μια ισορροπημένη ζωή και, ιδανικά, να δείχνουμε ότι τα καταφέρνουμε.
Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η ψυχική δυσκολία μπορεί να μοιάζει με προσωπική αποτυχία. Ακόμη κι όταν αναγνωρίζουμε ότι είμαστε πιεσμένοι, ενδέχεται να προσπαθούμε να συνεχίσουμε σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Απαντάμε στα μηνύματα, πηγαίνουμε στη δουλειά, κανονίζουμε τις υποχρεώσεις μας και χαμογελάμε, ενώ μέσα μας νιώθουμε ότι έχουμε φτάσει στα όριά μας.
Η εξοικείωση με τη γλώσσα της ψυχικής υγείας δεν μας προστατεύει αυτομάτως από αυτή την πίεση. Μπορεί να γνωρίζουμε πόσο σημαντικά είναι τα όρια, αλλά να δυσκολευόμαστε να τα θέσουμε. Να αναγνωρίζουμε την εξουθένωση, αλλά να θεωρούμε ότι πρέπει να αντέξουμε λίγο ακόμη.
Τα social media... δεν αρκούν
Τα social media έχουν συμβάλει στο να ανοίξει η συζήτηση γύρω από θέματα που κάποτε θεωρούνταν ιδιωτικά ή ντροπιαστικά. Προσωπικές ιστορίες, ενημερωτικό περιεχόμενο και μαρτυρίες ανθρώπων που μιλούν ανοιχτά για τις δυσκολίες τους μπορούν να δημιουργήσουν ένα αίσθημα αναγνώρισης και σύνδεσης.
Υπάρχει, ωστόσο, μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στο να αναγνωρίζουμε ένα συναίσθημα μέσα από μια ανάρτηση και στο να αντιμετωπίζουμε όσα βιώνουμε στην πραγματική ζωή. Ένα βίντεο μπορεί να μας κάνει να νιώσουμε λιγότερο μόνοι, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει την εξατομικευμένη υποστήριξη που ενδέχεται να χρειαζόμαστε.
Παράλληλα, η συνεχής έκθεση σε περιεχόμενο ψυχικής υγείας δεν σημαίνει απαραίτητα βαθύτερη κατανόηση. Χρειάζεται να ξεχωρίζουμε την έγκυρη ενημέρωση από τις απλουστεύσεις και να αποφεύγουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε δύσκολο συναίσθημα ως ένδειξη κάποιας διαταραχής.
Δε χρειάζεται να φτάσουμε στα όριά μας
Ίσως το επόμενο βήμα στη σχέση μας με την ψυχική υγεία να μην είναι να μάθουμε περισσότερους όρους, αλλά να αισθανθούμε μεγαλύτερη ελευθερία να ζητάμε βοήθεια. Να μπορούμε να πούμε «δεν είμαι καλά» χωρίς να χρειάζεται να εξηγήσουμε ή να δικαιολογήσουμε κάθε συναίσθημά μας. Να κατανοήσουμε ότι η φροντίδα του εαυτού μας δεν είναι ανταμοιβή για όσα καταφέραμε ούτε λύση έκτακτης ανάγκης όταν όλα έχουν γίνει δυσβάσταχτα.
Η αναζήτηση υποστήριξης από έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας δεν προϋποθέτει να έχουμε φτάσει σε κρίσιμο σημείο. Μπορεί να είναι ένας τρόπος να κατανοήσουμε καλύτερα όσα βιώνουμε, να διαχειριστούμε τις δυσκολίες μας και να βρούμε νέους τρόπους να ανταποκρινόμαστε σε αυτές.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, αξίζει να θυμηθούμε ότι η πρόοδος δε μετριέται μόνο από το πόσο ανοιχτά συζητάμε για όσα μας δυσκολεύουν, αλλά και από το πόσο εύκολο γίνεται να απευθυνθούμε σε κάποιον όταν τα βιώνουμε. Γιατί το να αναγνωρίζουμε ότι χρειαζόμαστε βοήθεια δεν αναιρεί τη δύναμή μας. Είναι ένας ουσιαστικός τρόπος να φροντίζουμε τον εαυτό μας.
It’s okay to not be okay!
Main photo: Stella McCartney
