Γεννημένη στις 19 Αυγούστου του 1883 στη Saumur της Γαλλίας, η Chanel έζησε το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα με έναν στόχο που σήμερα μοιάζει αυτονόητος, αλλά στην εποχή της ήταν σχεδόν ανατρεπτικός: να δημιουργήσει ρούχα για μια γυναίκα που ήθελε να κινείται, να εργάζεται, να ταξιδεύει και να ντύνεται με τους δικούς της όρους. Η επιρροή της δεν περιορίστηκε στις συλλογές της. Η Chanel άλλαξε τη σχέση της γυναίκας με το jersey, το μαύρο χρώμα, το παντελόνι, το κοστούμι, το άρωμα, τα κοσμήματα και τη γυναικεία τσάντα. 

Πολλά από όσα θεωρούμε σήμερα βασικά στοιχεία μιας σύγχρονης γκαρνταρόμπας έχουν τη δική της υπογραφή -και τα εξερευνούμε παρακάτω, μαζί με μια δόση της προσωπικής της ιστορίας...

Από τα καπέλα σε μια ολόκληρη αυτοκρατορία μόδας 

Η Chanel δεν ξεκίνησε σχεδιάζοντας ρούχα. Το πρώτο της επαγγελματικό βήμα στη μόδα ήταν τα καπέλα. Το 1910 άνοιξε τη δική της boutique στο Παρίσι και στη συνέχεια επεκτάθηκε στη Deauville και στο Biarritz. Η επιτυχία ήρθε γρήγορα, κυρίως επειδή η αισθητική της ήταν διαφορετική από εκείνη που κυριαρχούσε στην εποχή. Τα σχέδιά της είχαν καθαρές γραμμές και λιγότερα διακοσμητικά στοιχεία, δίνοντας στη γυναίκα περισσότερη ελευθερία. Μέχρι το 1919, η Gabrielle είχε ήδη αποκτήσει διεθνή πελατεία. Η εγκατάστασή της στη 31 rue Cambon θα γινόταν αργότερα συνώνυμη με τον οίκο.

Το jersey

Μία από τις πιο σημαντικές καινοτομίες της Chanel ήταν η χρήση του jersey. Το ύφασμα χρησιμοποιούνταν κυρίως για ανδρικά εσώρουχα και δεν θεωρούνταν υλικό υψηλής μόδας. Η Chanel το επέλεξε αρχικά και για πρακτικούς λόγους, καθώς είχε λιγότερο κόστος σε μια δύσκολη οικονομικά περίοδο. Πολύ γρήγορα, όμως, αξιοποίησε την ελαστικότητα και την αέρινη σιλουέτα του για να δημιουργήσει ρούχα με μεγαλύτερη ελευθερία κίνησης. Η σημασία αυτής της επιλογής ήταν μεγαλύτερη από ένα απλό fashion trick. Η Coco μετέφερε ένα καθημερινό, πρακτικό ύφασμα στην πολυτελή γυναικεία γκαρνταρόμπα. 

Η Chanel έβγαλε τη γυναίκα από τον κορσέ

Στις αρχές του 20ού αιώνα, η γυναικεία σιλουέτα ήταν ακόμη στενά συνδεδεμένη με τον κορσέ και τα αυστηρά δομημένα ρούχα. Η Chanel κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Οι πιο χαλαρές γραμμές, τα κοντύτερα μήκη και η επιρροή από την ανδρική γκαρνταρόμπα δημιούργησαν μια σιλουέτα που επέτρεπε στις γυναίκες να κινούνται πολύ πιο ελεύθερα. Το Metropolitan Museum of Art έχει μάλιστα χαρακτηρίσει αυτή τη στροφή προς τη λειτουργικότητα και την άνεση ως βασικό στοιχείο του μοντερνισμού της Chanel. Και εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές που έφερε: η άνεση έπαψε να θεωρείται αντίθετη της κομψότητας.

Το μαύρο απέκτησε νέα ζωή

Σήμερα ένα μαύρο φόρεμα είναι ίσως το πιο αυτονόητο staple μιας γυναικείας συλλογής. Το 1926, όμως, η εικόνα ήταν διαφορετική. Η Chanel παρουσίασε ένα απλό μαύρο φόρεμα που έμελλε να γίνει το little black dress. Το 1926, η αμερικανική Vogue το παρουσίασε ως το αντίστοιχο του Ford Model T στη μόδα: ένα απλό, πρακτικό και ευέλικτο κομμάτι που μπορούσε να αποκτήσει ευρεία απήχηση. 

Η ιδέα ήταν εξαιρετικά σύγχρονη: ένα φόρεμα χωρίς περίπλοκο design, που μπορούσε να μεταμορφωθεί μέσα από τα αξεσουάρ. Το LBD έγινε έτσι ένας λευκός -ή μάλλον μαύρος- καμβάς πάνω στον οποίο κάθε γυναίκα μπορούσε να δημιουργήσει τη δική της προσωπική εμφάνιση.

Το tweed jacket

Αν το little black dress έγινε το απόλυτο σύμβολο της απλότητας, το Chanel jacket μετατράπηκε στο απόλυτο στοίχημα στο tailoring. Η Chanel πήρε το tweed, ένα υλικό που συνδεόταν έντονα με την ανδρική ένδυση και τον βρετανικό αθλητισμό, και το μετέφερε στη γυναικεία γκαρνταρόμπα. Το χαρακτηριστικό jacket απέκτησε ιδιαίτερη γραμμή, χρυσά κουμπιά και τσέπες. Πάλι όμως, το σημαντικότερο ήταν ότι δεν επρόκειτο για ένα αυστηρό σακάκι -η κατασκευή του επέτρεπε κίνηση και άνεση. Έτσι δημιουργήθηκε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα fashion signatures όλων των εποχών.

Τα γυναικεία παντελόνια και το κοστούμι

Η Chanel δεν ήταν η πρώτη γυναίκα σχεδιάστρια που έβαλε το παντελόνι στη γυναικεία μόδα, όμως ήταν από εκείνες που το αντιμετώπισαν ως κάτι περισσότερο από μια περιστασιακή επιλογή. Από τα πρώτα χρόνια της καριέρας της, δανείστηκε στοιχεία από την ανδρική γκαρνταρόμπα και τα προσάρμοσε στη ζωή της σύγχρονης γυναίκας. Το παντελόνι ταίριαζε απόλυτα σε αυτή τη φιλοσοφία: επέτρεπε την κίνηση και μπορούσε να φορεθεί στην πόλη, στις διακοπές, για σπορ ή για μια πιο χαλαρή κοινωνική εμφάνιση. Ήδη από τη δεκαετία του '30, παρουσίαζε φαρδιά παντελόνια για beachwear και sportswear, ενώ πρότεινε ακόμη και βραδινές πιτζάμες με παντελόνι για τις γυναίκες που διασκέδαζαν στο σπίτι. Το V&A αναφέρει χαρακτηριστικά ότι η ίδια φωτογραφήθηκε το 1931 στη Νέα Υόρκη με λευκό σατέν παντελόνι, συνδυασμένο με chiffon μαντίλι και σειρές από πέρλες. Η εικόνα αυτή ήταν αρκετά προχωρημένη για την εποχή. Το παντελόνι δεν παρουσιαζόταν πλέον ως ανδρικό ένδυμα που απλώς δανειζόταν μια γυναίκα, αλλά ως μέρος μιας ολοκληρωμένης, κομψής γυναικείας εμφάνισης.

Η ίδια λογική πέρασε και στο κοστούμι. Η ίδια παρατηρούσε την πρακτικότητα των ανδρικών ρούχων και μετέφερε στοιχεία τους στη γυναικεία γκαρνταρόμπα, χωρίς να εγκαταλείπει τη θηλυκότητα. Τα πρώτα Chanel suits εμφανίστηκαν ήδη από τη δεκαετία του 1910, ενώ στη δεκαετία του 1920, το tweed μετατράπηκε σε εκλεπτυσμένο γυναικείο daywear. Το χαρακτηριστικό Chanel suit, όμως, απέκτησε τη μορφή με την οποία το γνωρίζουμε σήμερα κυρίως μετά την επιστροφή της Chanel στη μόδα το 1954. Η σχεδιάστρια επέστρεψε στα jackets με cardigan-like σχέδιο, μαλακά υφάσματα και μεγαλύτερη ελευθερία στην κίνηση, σε μια περίοδο όπου κυριαρχούσε η έντονα δομημένη, θηλυκή σιλουέτα του Dior New Look. Και δεν ήταν τυχαίο ότι το επέλεγαν γυναίκες όπως η Grace Kelly, η Elizabeth Taylor, η Jacqueline Kennedy και η Marlene Dietrich. Η παρουσία τους με Chanel suits συνέβαλε καθοριστικά στο να περάσει το συγκεκριμένο look από την haute couture στην ευρύτερη εικόνα της σύγχρονης, κομψής γυναίκας.

Η marinière: Από τη ναυτική στολή στο απόλυτο French classic

Πριν γίνει συνώνυμη του γαλλικού στιλ, η marinière ήταν ένα πρακτικό ρούχο των ναυτικών. Η χαρακτηριστική μπλε-λευκή ριγέ μπλούζα είχε ενταχθεί στην επίσημη στολή του γαλλικού Ναυτικού από το 1858. Η Chanel ήταν εκείνη που βοήθησε να περάσει από τη ναυτική στολή στη γυναικεία μόδα. Η επαφή της με το συγκεκριμένο στιλ ξεκίνησε στα παραθαλάσσια θέρετρα όπου δραστηριοποιούνταν επαγγελματικά, κυρίως στη Deauville και το Biarritz. Εκεί παρατηρούσε τους ναυτικούς και το χαλαρό ντύσιμό τους και άρχισε να μεταφέρει στοιχεία αυτής της αισθητικής στις δικές της δημιουργίες. Ήδη από το 1913 παρουσίαζε jersey σύνολα εμπνευσμένα από τα ρούχα των ναυτικών, ενώ μια από τις πρώιμες σωζόμενες Chanel δημιουργίες, μια marinière blouse από μεταξωτό jersey του 1916, με φαρδύ sailor collar.

Οι αγαπημένες πέρλες

Η Chanel άλλαξε και τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες φορούσαν κοσμήματα. Οι πολλές σειρές από πέρλες, τα μεγάλα κοσμήματα σε σχήμα σταυρού, οι αλυσίδες και τα statement pieces έγιναν μέρος της εικόνας της. Η ίδια, δεν αντιμετώπιζε το κόσμημα ως κάτι που έπρεπε να φυλάσσεται για τις επίσημες περιστάσεις. Το φορούσε μαζί με τα πιο simple looks και το έκανε κομμάτι της καθημερινής της εμφάνισης. Η Coco δημιούργησε μάλιστα το 1932 την Bijoux de Diamants, την πρώτη της συλλογή fine jewelry. 

Chanel No. 5: Το άρωμα που έγινε μύθος

Το 1921 η Chanel πέρασε από τη μόδα στην ομορφιά και παρουσίασε το Chanel No. 5, δημιουργία του αρωματοποιού Ernest Beaux. Η σύνθεση αξιοποίησε με ιδιαίτερο τρόπο τα συνθετικά συστατικά της εποχής, αντί να βασιστεί αποκλειστικά σε φυσικά λουλούδια, δημιουργώντας ένα άρωμα που δεν θύμιζε ένα μόνο άνθος. Ακόμη και το μπουκάλι ακολουθούσε τη λογική της: καθαρό, γεωμετρικό, χωρίς περιττές λεπτομέρειες. Το No. 5 απέδειξε κάτι που σήμερα θεωρούμε θεμελιώδες στο luxury: ένα προϊόν μπορεί να γίνει πολιτιστικό σύμβολο όταν συνδέεται με μια ισχυρή και αναγνωρίσιμη αισθητική ταυτότητα.

Η τσάντα που άφησε τα χέρια ελεύθερα, η 2.55 

Τον Φεβρουάριο του 1955 παρουσιάστηκε η 2.55, η τσάντα που πήρε το όνομά της από τον μήνα και τη χρονιά κυκλοφορίας της. Η χαρακτηριστική καπιτονέ επιφάνεια και η αλυσίδα στον ώμο δεν ήταν απλώς ένα designer's point of view. Η τσάντα σχεδιάστηκε ώστε να φοριέται στον ώμο, αφήνοντας τα χέρια ελεύθερα. Ήταν μια ακόμη Chanel ιδέα που ξεκινούσε από μια πρακτική ανάγκη και κατέληγε να γίνει αντικείμενο πόθου της κάθε μιας από εμάς.

Η γυναίκα, που έγινε το δικό της brand

Η Chanel κατάλαβε κάτι που ελάχιστοι σχεδιαστές είχαν αντιληφθεί τόσο νωρίς: το προσωπικό στιλ μπορεί να γίνει μέρος της ταυτότητας ενός οίκου. Τα κοντά μαλλιά, οι πέρλες, τα χαρακτηριστικά tweed σακάκια, τα παντελόνια και η χαρακτηριστική χρωματική παλέτα σε μαύρο, λευκό και beige έγιναν μέρος της δημόσιας εικόνας της.

Η Gabrielle Chanel έφυγε από τη ζωή στις 10 Ιανουαρίου 1971, σε ηλικία 87 ετών. Ο οίκος, όμως, συνέχισε να βασίζεται στους κώδικες που είχε δημιουργήσει. Το 1983 ο Karl Lagerfeld ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση και πέρασε μεγάλο μέρος της καριέρας του επαναπροσδιορίζοντας τα χαρακτηριστικά στοιχεία της Chanel -το tweed, την καπιτονέ τσάντα, τα δίχρωμα παπούτσια, την καμέλια και τις αλυσίδες.

Και σήμερα η κληρονομιά της εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για τον οίκο. Η πρόσφατη δουλειά του Matthieu Blazy στη Chanel δείχνει ακριβώς αυτή τη διαρκή σχέση ανάμεσα στο αρχείο και τη σύγχρονη μόδα: τα χαρακτηριστικά Chanel jackets, η 2.55, το tweed και τα signature στοιχεία συνεχίζουν να επανερμηνεύονται αντί να αντιμετωπίζονται ως μουσειακά αντικείμενα.

Φωτογραφίες: Courtesy of Chanel