Μια σημαντική στιγμή για τον ελληνικό πολιτισμό γράφτηκε χθες στο Αλικάντε της Ισπανίας. Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) της Αθήνας απέσπασε το Art Museum Award 2026 της European Museum Academy, μια ευρωπαϊκή διάκριση που δεν αξιολογεί μόνο το καλλιτεχνικό περιεχόμενο ενός μουσείου, αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο αυτό συνομιλεί με την κοινωνία και το κοινό του.
Η τελετή πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της ετήσιας συνάντησης της European Museum Academy στο Αλικάντε, με τη διοργάνωση να φιλοξενείται από το MARQ - Provincial Archaeological Museum of Alicante. Περισσότεροι από 100 επαγγελματίες του μουσειακού χώρου από διαφορετικές χώρες συμμετείχαν στις εργασίες και τις παρουσιάσεις που προηγήθηκαν της απονομής.
Ανάμεσα σε έξι κορυφαία ευρωπαϊκά μουσεία
Η φετινή υποψηφιότητα του ΕΜΣΤ είχε ήδη αποκτήσει ιδιαίτερη βαρύτητα από τον Ιούλιο, όταν η κριτική επιτροπή της European Museum Academy ανακοίνωσε την τελική εξάδα. Μαζί με το αθηναϊκό μουσείο είχαν επιλεγεί το Rijksmuseum του Άμστερνταμ, το FENIX Museum of Migration του Ρότερνταμ, το Hastings Contemporary στη Βρετανία, το Museum Gugging στην Αυστρία και η National Gallery of Slovenia στη Λιουμπλιάνα.
Η επιλογή των έξι φιναλίστ έγινε από εννεαμελή διεθνή επιτροπή ειδικών του μουσειακού χώρου. Σύμφωνα με την European Museum Academy, ο φετινός διαγωνισμός χαρακτηρίστηκε από ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο, με την επιτροπή να αναζητά μουσεία που δεν περιορίζονται σε μια επιφανειακή εντύπωση, αλλά έχουν αναπτύξει ουσιαστική και σταθερή σχέση με το κοινό τους.
Το Art Museum Award έχει έναν ξεχωριστό προσανατολισμό. Στο επίκεντρό του βρίσκεται ο κοινωνικός ρόλος των μουσείων τέχνης και η δυνατότητά τους να δημιουργούν νέους τρόπους επικοινωνίας με την κοινωνία. Η European Museum Academy δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην καινοτομία, τη συμμετοχή, τη συμπερίληψη, την κοινωνική δικαιοσύνη, την ισότητα των φύλων, τη βιωσιμότητα και την ενδυνάμωση των κοινοτήτων.
Ο Πρόεδρος της κριτικής επιτροπής Δρ. Samuel Gallagher, δήλωσε για την απονομή του Βραβείου στο ΕΜΣΤ:
«Η καλλιτεχνική διευθύντρια Κατερίνα Γρέγου και η ομάδα της εντυπωσίασαν την κριτική επιτροπή χάρη στην πρωτοτυπία και τη φιλοδοξία με τις οποίες το όραμά τους μετουσιώνεται σε πράξη σε ολόκληρο τον οργανισμό, όπως αποδεικνύεται από τον εντυπωσιακό αριθμό εκθέσεων που προβληματίζουν και ενθαρρύνουν την κριτική σκέψη.
Ως υπέρμαχος της ελληνικής σύγχρονης τέχνης, με το βλέμμα στραμμένο με αυτοπεποίθηση προς την Νότιο-Ανατολική Μεσόγειο και τον υπόλοιπο κόσμο, το ΕΜΣΤ αποτελεί μια πολύτιμη πολιτιστική γέφυρα σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο κατακερματισμένος.
Η ποιότητα της καλλιτεχνικής παραγωγής, η πρωτοτυπία της σκέψης και η ειλικρινής πεποίθηση ότι κάθε δράση του μουσείου μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο συνέβαλαν στο να ξεχωρίσει το ΕΜΣΤ σε ένα εξαιρετικά ανταγωνιστικό πεδίο υποψηφίων.
Το ΕΜΣΤ δεν επιδιώκει απλώς να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο το κοινό αντιλαμβάνεται τη σύγχρονη τέχνη, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τη ζωή του και τον κόσμο στον οποίο ζει. Το έργο του θεωρείται πλέον, και δικαίως, πρότυπο προς το οποίο μπορούν να στραφούν και άλλα μουσεία.»
Με αυτή την έννοια, η διάκριση του ΕΜΣΤ συνδέεται με τη συνολική κατεύθυνση που έχει ακολουθήσει τα τελευταία χρόνια: ένα μουσείο που επιχειρεί να λειτουργεί ως ανοιχτός χώρος συζήτησης, προβληματισμού και συνάντησης, χρησιμοποιώντας τη σύγχρονη τέχνη ως αφετηρία για ζητήματα που ξεπερνούν τα όρια της αίθουσας.
Η Υπουργός Πολιτισμού, κα Λίνα Μενδώνη, δήλωσε:
«Η διεθνής αναγνώριση του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης αποτελεί μια σημαντική στιγμή για τον ελληνικό πολιτισμό και μια ιδιαίτερα μεγάλη επιτυχία για το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, τους ανθρώπους του και όλους όσοι εργάστηκαν, με συνέπεια και μεράκι, για τη σύγχρονη, εξωστρεφή και δυναμική του πορεία. Ως εποπτευόμενος φορέας του Υπουργείου Πολιτισμού, το ΕΜΣΤ αποτελεί έναν από τους σημαντικούς πυλώνες της πολιτιστικής μας πολιτικής για τη σύγχρονη δημιουργία.
Η διεθνής πορεία του ΕΜΣΤ επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα δεν είναι μόνο ένας τόπος με ανεκτίμητη πολιτιστική κληρονομιά, αλλά και μια χώρα που παράγει, στηρίζει και αναδεικνύει τη σύγχρονη καλλιτεχνική δράση και δημιουργία. Μέχρι τώρα, τις διεθνείς διακρίσεις τις αποσπούσαν τα Αρχαιολογικά μας Μουσεία. Σήμερα, αποδεικνύεται με τη συγκεκριμένη διάκριση ότι το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης βρίσκεται πλέον ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρωπαϊκά μουσεία και αναγνωρίζεται για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον ρόλο του μουσείου στον 21ο αιώνα, ως έναν ανοιχτό και προσβάσιμο χώρο πολιτισμού, δημιουργίας, διαλόγου και ουσιαστικής σύνδεσης με την κοινωνία. Και αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για την Ελλάδα και την Αθήνα.
Το ΕΜΣΤ ανοίγει νέους δρόμους για τη σύγχρονη τέχνη, ενισχύει τη διεθνή παρουσία της χώρας μας και αποδεικνύει στην πράξη ότι οι δημόσιοι πολιτιστικοί μας οργανισμοί μπορούν να πρωταγωνιστούν στο ευρωπαϊκό και διεθνές πολιτιστικό περιβάλλον. Συγχαίρω θερμά την Καλλιτεχνική Διευθύντρια Κατερίνα Γρέγου, η οποία έδωσε όραμα, αλλά και σχέδιο στη δράση του Μουσείου, τη Διοικητική και Οικονομική Διευθύντρια Αθηνά Ιωάννου, το Διοικητικό Συμβούλιο και τους ανθρώπους του ΕΜΣΤ, τους καλλιτέχνες, καθώς και όλους τους συνεργάτες του Μουσείου για αυτή την τόσο σημαντική επιτυχία. Είναι μια επιτυχία που ανήκει όχι μόνο στην πολιτιστική κοινότητα, αλλά και στη χώρα και μας γεμίζει υπερηφάνεια».
Από το «Κι αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο;» στο "South by Southeast"
Η πορεία αυτή αποτυπώνεται και στο εκθεσιακό του πρόγραμμα. Η σειρά «Κι αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο;», που αποτέλεσε μία από τις χαρακτηριστικές παραγωγές του μουσείου, έφερε στο προσκήνιο ζητήματα φύλου, εξουσίας και κοινωνικών δομών.
Σήμερα, το βλέμμα του ΕΜΣΤ στρέφεται ακόμη πιο έντονα προς μια διευρυμένη γεωγραφία της σύγχρονης τέχνης. Η έκθεση «South by Southeast - Προς-Ανατολίζοντας τη Συλλογή», που παρουσιάζεται από τον Ιούνιο του 2026, εξετάζει τη συλλογή του μουσείου μέσα από έργα και καλλιτεχνικές διαδρομές που συνδέονται με τα Βαλκάνια, την Τουρκία, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.
Παράλληλα, το πρόγραμμα του ΕΜΣΤ συνεχίζει να επεκτείνεται πέρα από την παραδοσιακή εκθεσιακή εμπειρία: από ξεναγήσεις και εκπαιδευτικές δράσεις μέχρι το CineFIX και προγράμματα εικαστικής ψυχοθεραπείας, που υλοποιούνται από το 2017 σε συνεργασία με την Α' Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών.
