Ένας από τους πιο ξεχωριστούς και επιδραστικούς ανθρώπους των ελληνικών γραμμάτων άφησε την τελευταία του πνοή. Ο φιλόσοφος, συγγραφέας και στοχαστής Στέλιος Ράμφος έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 87 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα πολυσχιδές έργο και μια πνευματική παρακαταθήκη που για δεκαετίες αποτέλεσε αφορμή για συζήτηση, προβληματισμό και συχνά αντιπαράθεση. Το τελευταίο διάστημα νοσηλευόταν σε κλινική της Αθήνας.
Ο Ράμφος υπήρξε μια ιδιαίτερα αναγνωρίσιμη παρουσία στον δημόσιο διάλογο. Με περισσότερα από 30 βιβλία, μελέτες, άρθρα, διαλέξεις και πολυάριθμες συνεντεύξεις, δεν περιορίστηκε ποτέ σε έναν αυστηρά ακαδημαϊκό ρόλο. Η σκέψη του αφορούσε τη φιλοσοφία, την ιστορία, τη θρησκεία, την ψυχολογία και, πάνω απ’ όλα, τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκε η σύγχρονη ελληνική συνείδηση.
Από τη Νομική στο Παρίσι και τη φιλοσοφία
Γεννημένος στην Αθήνα το 1939, ξεκίνησε τις σπουδές του στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1965, ωστόσο, επέλεξε να ακολουθήσει έναν διαφορετικό δρόμο και έφυγε για το Παρίσι, όπου σπούδασε Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Βενσέν. Εκεί δίδαξε Φιλοσοφία από το 1969 έως το 1974, πριν επιστρέψει οριστικά στην Ελλάδα το 1975. Η παραμονή του στη Γαλλία αποτέλεσε σημαντικό σταθμό για την πνευματική του πορεία, καθώς ήρθε σε επαφή με διαφορετικά φιλοσοφικά ρεύματα και με στοχαστές που επηρέασαν τη σκέψη του, ενώ σταδιακά διαμόρφωσε το προσωπικό του ενδιαφέρον για τον ελληνικό πολιτισμό, την ορθόδοξη παράδοση και τις ιδιαιτερότητες της νεοελληνικής ταυτότητας.
Μια ζωή αφιερωμένη στην Ελλάδα
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, ο Στέλιος Ράμφος αφοσιώθηκε στη συγγραφή και τη διδασκαλία, ενώ απέκτησε έντονη παρουσία στη δημόσια ζωή. Δίδαξε μεταξύ άλλων στο Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν και στο Ίδρυμα Βασίλη και Μαρίνας Θεοχαράκη, ενώ οι δημόσιες παρεμβάσεις του συχνά άνοιγαν συζητήσεις γύρω από την κοινωνία, τους θεσμούς, την παιδεία και την ελληνική νοοτροπία. Στο έργο του επέστρεφε διαρκώς σε ένα βασικό ερώτημα: τι είναι αυτό που καθορίζει τον σύγχρονο Έλληνα και πόσο βαθιά το παρελθόν εξακολουθεί να επηρεάζει το παρόν; Μελετώντας από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη έως την πατερική παράδοση και τους ασκητές της ερήμου, αναζήτησε τις ρίζες μιας ταυτότητας που, όπως υποστήριζε, δεν μπορεί να κατανοηθεί χωρίς να εξεταστούν μαζί η ιστορία, η ψυχή και ο πολιτισμός.
Η παρακαταθήκη ενός ανήσυχου στοχαστή
Ο Στέλιος Ράμφος δεν υπήρξε ένας διανοούμενος που επεδίωξε τις εύκολες απαντήσεις. Οι θέσεις του ήταν συχνά αιχμηρές και αμφισβητούσαν βαθιά ριζωμένες βεβαιότητες, γεγονός που τον έφερε πολλές φορές στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου. Η φιλοσοφία, για εκείνον, δεν ήταν μια απομονωμένη πνευματική άσκηση, αλλά ένας τρόπος να εξετάζεται ο άνθρωπος, η κοινωνία και η ευθύνη που αναλαμβάνει απέναντι στη ζωή.
Με τον θάνατό του, η Ελλάδα αποχαιρετά έναν άνθρωπο που πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του θέτοντας δύσκολα ερωτήματα. Το έργο του, ωστόσο, παραμένει ανοιχτό σε νέες αναγνώσεις, όπως ακριβώς και η σκέψη που το γέννησε: μια διαρκής προσπάθεια να κοιτάξει τον άνθρωπο, την κοινωνία και την Ελλάδα λίγο διαφορετικά.
Κεντρική Φωτογραφία: © Εκδόσεις Αρμός
