Το τέλος μια σημαντικής εποχής για τη σύγχρονη Τέχνη στην Ελλάδα ανακοινώθηκε τη Δευτέρα μέσα από την είδηση για το επικείμενο κλείσιμο του πολιτιστικού οργανισμού ΝΕΟΝ. Ο φορέας που κατάφερε να φέρει την τέχνη πιο κοντά στο ευρύ κοινό, να ενεργοποιήσει δημόσιους χώρους και να αναδείξει νέες δημιουργικές φωνές, ετοιμάζεται να ολοκληρώσει τη διαδρομή του, έχοντας ήδη διαμορφώσει μια ουσιαστική παρακαταθήκη στην χώρα.
Γιατί και πότε κλείνει;
Η ολοκλήρωση της δράσης του ΝΕΟΝ έχει ήδη προγραμματιστεί και αναμένεται να πραγματοποιηθεί έως το 2027. Η απόφαση αυτή δεν προκύπτει ως αποτέλεσμα κάποιας κρίσης, αλλά εντάσσεται σε έναν αρχικό σχεδιασμό με συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα. Ο οργανισμός φαίνεται να ολοκληρώνει τον κύκλο του έχοντας πετύχει τους βασικούς του στόχους. Μέσα από την πορεία του, κατάφερε να δημιουργήσει μια ισχυρή πολιτιστική υποδομή και να αφήσει πίσω του ένα έργο που θα συνεχίσει να επηρεάζει τον χώρο της τέχνης. Η επιλογή του τέλους έρχεται ως μια συνειδητή πράξη ολοκλήρωσης, επιβεβαιώνοντας ότι ο πολιτιστικός σχεδιασμός μπορεί να είναι εξίσου σημαντικός με την ίδια την καλλιτεχνική παραγωγή. Η αυλαία του οργανισμού θα πέσει μέσα από την τριλογία εκθέσεων “Michael Rakowitz & Ancient Cultures” στο Μουσείο Ακρόπολης και στο Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης.
Οι επίσημες δηλώσεις
Μετά από 14 ολόκληρα χρόνια λειτουργίας, ο κ. Δασκαλόπουλος, ο ιδρυτής και η Ελίνα Κουντούρη, η καλλιτεχνική διευθύντρια του οργανισμού, ανακοίνωσαν στους δημοσιογράφους πως: «Με ψηλά το κεφάλι μπορούμε να πούμε ότι το περιβάλλον, στη δημιουργία του οποίου συνεισέφερε ο ΝΕΟΝ, είναι εύφορο σήμερα και δεν μας χρειάζεται πλέον. Υπάρχει και μια σοφία στο να αποχωρεί κανείς στην κορύφωση… Είναι σημαντικό να φεύγουμε στην ακμή μας αφήνοντας μια γόνιμη κληρονομιά». Ενώ συμπλήρωσε: «Το αποτύπωμα του ΝΕΟΝ δεν μετριέται εύκολα, καθώς βρίσκεται μέσα στις ψυχές των ανθρώπων. Αθροιστικά, αποτελεί μια σημαντική περιουσία για την κοινωνία. Τα δίκτυα που δημιουργήθηκαν, οι υποδομές και η γνώση των ανθρώπων θα συνεχίσουν να ωφελούν το πολιτιστικό τοπίο, διασφαλίζοντας ότι η σύγχρονη τέχνη παραμένει ενεργή και προσιτή».
Η Ελίνα Κουντούρη μεταξύ άλλων και μέσα σε ένα συγκινητικό κλίμα ανέφερε: «Μέσα από τον καλλιτεχνικό προγραμματισμό ήθελα να δημιουργήσω ένα πολιτιστικό κίνημα και μια αίσθηση αλληλεγγύης που να ενεργοποιεί διαφορετικές πτυχές της κοινωνίας: Τους καλλιτέχνες, τον συντηρητικό χώρο, εκείνον που διαφυλάσσει την κληρονομιά και το ευρύτερο κοινό. Να ενώσω δυνάμεις σε μια ευρεία συζήτηση και εξερεύνηση νέων χώρων συνύπαρξης νέων ιδεών, αμοιβαίου σεβασμού, συμπόνιας και φροντίδας. Είμαι ιδιαίτερα ευτυχής για την ανταπόκριση του κόσμου σε αυτό το μοντέλο που εισήγαγε ο ΝΕΟΝ. Το κοινό που μας ακολούθησε ξεπέρασε κάθε αρχική μου επιφύλαξη. Η σύγχρονη τέχνη έπαψε να είναι ξένη και έγινε ο συνδετικός κρίκος μιας κοινότητας που μοιράστηκε την ίδια αισθητική εμπειρία σε οικείους χώρους της καθημερινότητάς μας».
Η ιστορία μέχρι σήμερα
Το ΝΕΟΝ ιδρύθηκε με στόχο να ενισχύσει τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και να επαναπροσδιορίσει τη σχέση του κοινού με την τέχνη στον δημόσιο χώρο. Από την αρχή της λειτουργίας του, ενέργησε ως ένας ευέλικτος πολιτιστικός οργανισμός που δεν περιορίστηκε σε έναν σταθερό εκθεσιακό χώρο, αλλά επεδίωξε να «συναντήσει» το κοινό σε μουσεία, ιστορικά κτίρια, πλατείες και σημεία της πόλης με ιδιαίτερο συμβολισμό.
Η φιλοσοφία του βασίστηκε στην ιδέα ότι η τέχνη μπορεί να αποτελέσει καθημερινή εμπειρία και όχι προνόμιο λίγων. Μέσα από αυτή τη λογική, το ΝΕΟΝ ανέδειξε τη δυναμική της σύγχρονης δημιουργίας, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.
Η δράση και η επιρροή του
Κατά τη διάρκεια της πορείας του, το ΝΕΟΝ υλοποίησε πλήθος εκθέσεων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων και συνεργασιών με σημαντικά πολιτιστικά ιδρύματα. Οι δράσεις του συχνά μεταμόρφωναν εμβληματικούς χώρους, δημιουργώντας νέες αφηγήσεις μέσα από τη σύγχρονη τέχνη. Ιδιαίτερη σημασία είχε η στήριξη των καλλιτεχνών και των επιμελητών, καθώς και η ενίσχυση της πρόσβασης του κοινού σε έργα υψηλού επιπέδου. Παράλληλα, συνέβαλε στην εξωστρέφεια της ελληνικής σκηνής, προσελκύοντας το διεθνές ενδιαφέρον και επιπλέον συμμετοχές.
Η παρουσία του οργανισμού δεν περιορίστηκε μόνο στην παραγωγή εκθέσεων, αλλά επεκτάθηκε και στη διαμόρφωση ενός ευρύτερου πολιτιστικού διαλόγου, ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή και τη σκέψη γύρω από σύγχρονα ζητήματα.
Η αυλαία για το ΝΕΟΝ πέφτει με τρόπο που αντικατοπτρίζει τη φιλοσοφία του, με συνείδηση, συνέπεια και ένα ισχυρό μήνυμα για το μέλλον της σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα.
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: Θοδωρής Τράμπας, Παγγαία, «AS ONE», 2016. Ανάθεση του ΝΕΟΝ και του Marina Abramovic Institute. Μουσείο Μπενάκη. © Ναταλία Τσουκαλά
