Η Sally Rooney είναι μία από τις πιο αναγνωρίσιμες φωνές της σύγχρονης λογοτεχνίας και ειδΙκά στο νεότερο κοινό. Μέσα από βιβλία όπως της Normal People, Conversations with Friends και Beautiful World, Where Are You, εξερευνά τις ανθρώπινες σχέσεις, την ταξική ανισότητα και τις πολιτικές αντιφάσεις της εποχής μας. Το 2020, η τηλεοπτική μεταφορά του Normal People, με πρωταγωνιστές τον Paul Mescal και την Daisy Edgar-Jones, έγινε παγκόσμιο φαινόμενο, το οποίο επικρατεί μέχρι και σήμερα. Η σειρά κατέκλυσε τα social media, πυροδότησε συζητήσεις για τον έρωτα και την οικειότητα και μετέτρεψε τους δύο ηθοποιούς σε διεθνή ονόματα.

Ωστόσο, σήμερα η Rooney βρίσκεται στο επίκεντρο μιας διαφορετικής συζήτησης, όσον αφορά την πολιτική στάση των καλλιτεχνών, τα όρια της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας και την ελευθερία του λόγου.

Γιατί σταματά η διανομή των βιβλίων της Sally Rooney στο Ηνωμένο Βασίλειο;

Η διαμάχη συνδέεται με τη δημόσια υποστήριξη της Rooney προς την Palestine Action, την οργάνωση υπέρ των Παλαιστινίων που έχει τεθεί εκτός νόμου στη Βρετανία βάσει της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας. Η συγγραφέας έχει δηλώσει ότι επιθυμεί να διαθέσει τα έσοδα από τα βιβλία της και τις τηλεοπτικές διασκευές τους για τη στήριξη της οργάνωσης.

Η θέση αυτή είχε άμεσες συνέπειες για την κυκλοφορία του έργου της. Ο βρετανικός εκδοτικός οίκος Faber & Faber ανακοίνωσε ότι θα σταματήσει τη διανομή των βιβλίων της στο Ηνωμένο Βασίλειο, επικαλούμενος το σχετικό νομικό πλαίσιο και τους περιορισμούς που δημιουργεί. Η υπόθεση άνοιξε έναν ευρύτερο διάλογο σχετικά με το πού τελειώνει η εφαρμογή του νόμου και πού αρχίζει ο περιορισμός της πολιτικής έκφρασης. Για πολλούς υποστηρικτές της, το ζήτημα δεν αφορά μόνο μία συγγραφέα, αλλά και το δικαίωμα των δημιουργών να εκφράζουν τις πεποιθήσεις τους χωρίς να διακυβεύεται η πρόσβαση του κοινού στα έργα τους.

Paul Mescal, Daisy Edgar-Jones και ηχηρά ονόματα στο πλευρό της

Η Rooney δεν είναι μόνη σε αυτή την αντιπαράθεση. Περισσότεροι από 150 συγγραφείς, ηθοποιοί, μουσικοί και καλλιτέχνες συνυπέγραψαν ανοιχτή επιστολή που δημοσιεύτηκε στο New Statesman στις 21 Οκτωβρίου, ζητώντας αλλαγές στη βρετανική νομοθεσία και καταγγέλλοντας την έμμεση λογοκρισία. Ανάμεσά τους βρίσκονται οι Paul Mescal και Daisy Edgar-Jones, οι πρωταγωνιστές του Normal People, αλλά και η Tilda Swinton, η Annie Ernaux, η Anne Carson, η Zadie Smith, η Arundhati Roy και ο J. M. Coetzee. Στην πρωτοβουλία συμμετέχουν επίσης ο σκηνοθέτης Jonathan Glazer, η ηθοποιός Jessie Buckley, η μουσικός CMAT και το συγκρότημα Kneecap.

Το κοινό αίτημά τους είναι σαφές: τα βιβλία της Rooney να παραμείνουν διαθέσιμα και η πολιτική διαφωνία να μην οδηγεί σε αποκλεισμό από τον πολιτιστικό χώρο.

Οι πωλήσεις αυξάνονται στη Βόρεια Ιρλανδία

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η υπόθεση έχει αποκτήσει και μια απρόσμενη διάσταση. Σύμφωνα με τους The Irish Times, τα βιβλία της Rooney έγιναν ανάρπαστα σε βιβλιοπωλεία της Βόρειας Ιρλανδίας μετά την ανακοίνωση της διακοπής της διανομής τους. Στο ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο No Alibis στο Μπέλφαστ, τα αποθέματα είχαν εξαντληθεί ήδη από το πρωί της Παρασκευής, ενώ βιβλιοπώλες στην Ιρλανδία ανέφεραν εντυπωσιακή αύξηση της ζήτησης. Η αντίδραση αυτή δείχνει ότι η συζήτηση έχει ξεπεράσει τα όρια μιας εκδοτικής απόφασης, καθώς για πολλούς αναγνώστες η αγορά των βιβλίων της Rooney αποτελεί και μια συμβολική στάση υπέρ της ελευθερίας της έκφρασης.

Όταν η λογοτεχνία γίνεται πολιτική πράξη

Η περίπτωση της Sally Rooney αναδεικνύει μια δύσκολη αντίφαση, όπου τα βιβλία της, που μιλούν για την εξουσία, τις ανισότητες και τις προσωπικές επιλογές, βρίσκονται τώρα στο επίκεντρο μιας πραγματικής σύγκρουσης. Παράλληλα, η υποστήριξη που λαμβάνει από σημαντικές προσωπικότητες του πολιτισμού ενισχύει το μήνυμα ότι η λογοτεχνία δεν μπορεί να υπάρξει αποκομμένη από τον κόσμο.

Η ενδιαφέρουσα πλευρά της ιστορίας έγκειται στο ότι μια συγγραφέας που έγινε γνωστή μέσα από τη γραφή της για τους «κανονικούς ανθρώπους», βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με ένα ερώτημα που αφορά όλους μας: πόσο ελεύθεροι είμαστε να εκφράζουμε όσα πιστεύουμε;

Main Photo Ellius Grace για τους The New York Times