Το αθηναϊκό κοινό μέσα από το Φεστιβάλ, από τότε που ξεκίνησε με Καλλιτεχνικό Διευθυντή τον Γιώργο Λούκο, έχει μία άλλου τύπου διαπαιδαγώγηση, όσον αφορά το αισθητικό του γούστο. Υπάρχουν δύο τρόποι εκπαίδευσης: ο κανονιστικός, που σημαίνει “εκπαιδεύομαι, σπουδάζω” και ο ήπιος ή έμμεσος, που είναι και ο πιο “δηλητηριώδης”, με την καλή έννοια. Είναι αυτά που βλέπουμε, οι άνθρωποι και οι καλλιτέχνες που συναντάμε, οι μεθοδολογίες και οι τρόποι τους. Είμαστε όλοι σε μία χοάνη, από την οποία προσδοκούμε την έκπληξη. Αυτό είναι το εκκολαπτήριο της Πειραιώς: να αναβράζει πιθανές εκπλήξεις που θα τις παίρνουμε μαζί μας, θα τις κουβαλάμε, θα μας κυνηγάνε και θα μας ενώνουν ως κοινότητα και ως κοινωνία χαράς, διαφωνίας, αλλά ως επί το πλείστον ζωντάνιας. Με έναν τρόπο, στο Φεστιβάλ σχεδιάζουμε τις μελλοντικές σας αναμνήσεις».

Δεδομένου ότι η θητεία του είναι τριετής, ο Μιχαήλ Μαρμαρινός είναι ο πρώτος Καλλιτεχνικός Διευθυντής που ανακοίνωσε ότι το πλήρες πρόγραμμα στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου αναπτύσσεται εξ ολοκλήρου μέσα από τρεις σε διαδοχή Εκδόσεις -ήτοι 2026, 2027, 2028- οι οποίες ορίζουν μία ολότητα. «Το πρόγραμμα σχεδιάζεται με ορίζοντα τριετίας. Υπάρχει παράσταση που σχεδιάζεται από τώρα για το 2028. Πρόκειται για ένα φάσμα τριών Εκδόσεων, που έχουν έναν διάλογο μεταξύ τους. Στο τέλος, θα έχουμε μία ευρύτερη σύνθεση για το τι έχουμε δει αυτά τα τρία χρόνια, αλλά κάτι τέτοιο δεν αναιρεί την αυταξία της κάθε Έκδοσης, του κάθε επιμέρους κεφαλαίου». Σε αυτό το σημείο τον ρωτώ εάν σκοπεύει να σκηνοθετήσει κατά τη διάρκεια της θητείας του. «Το Φεστιβάλ είναι μια μεγάλη σκηνοθεσία, από κάθε πλευρά. Στην ουσία σκηνοθετείς, με έναν τρόπο, τη συλλογική συγκίνηση, τη διακίνηση του κόσμου, το τι μπορεί να συναντήσει και να τον εκπλήξει. Παρ’ όλα αυτά, για το 2027 υπάρχει ένα σχέδιο -προϋπήρχε, πριν αναλάβω καθήκοντα, αμέσως μετά τη “Νέκυια” με το θέατρο Νο της Ιαπωνίας- και πιθανόν να συμβεί στην Πειραιώς, με έναν πολύ σημαντικό καλλιτέχνη από το εξωτερικό».

«Η Τέχνη είναι η θεσμοθετημένη παιδικότητα μέσα σε μία κοινωνία. Ό,τι δεν μπορεί η κοινωνία να συγκρατήσει ως ενηλικίωση, το αποδίδει στην Τέχνη.»

Όσο η συζήτηση αρχίζει να αποκτά πιο προσωπικό χαρακτήρα και βλέποντας απέναντί μου έναν γεμάτο ενέργεια και ενθουσιασμό «έφηβο» στην ψυχή άνθρωπο, τον ακούω να λέει πως, «Έχω χαρεί πολύ στη ζωή μου! Αισθάνομαι ευνοημένος. Μία πτυχή του χαρακτήρα μου, που βοηθά σε αυτό, είναι ότι χαίρομαι σχετικά εύκολα ή εκτιμώ εύκολα αυτό που μπορεί να μου δώσει η χαρά. Όπως επίσης εκπλήσσομαι σχετικά εύκολα. Αυτό δεν έχει να κάνει τόσο με το αντικείμενο της έκπληξης, όσο με μία εσωτερική διαδικασία ανοίγματος, που υποστηρίζω και επιδιώκω. Και με τους ηθοποιούς μου το επιδιώκω».

Του επισημαίνω πως ίσως αυτό συμβαίνει επειδή δεν έχει «σκοτώσει» το παιδί που κατοικεί μέσα του. «Μα η Τέχνη είναι η θεσμοθετημένη παιδικότητα μέσα σε μία κοινωνία. Ό,τι δεν μπορεί η κοινωνία να συγκρατήσει ως ενηλικίωση, το αποδίδει στην Τέχνη. Αλίμονο αν δεν υπήρχε, καθώς δεν θα υπήρχε η διέξοδος της παιδικότητας που χρειάζεται μια κοινωνία για να ομοιοστατεί. Η Τέχνη μπορεί να επιτύχει πράγματα στα οποία η πολιτική δυσκολεύεται και αποτυγχάνει: συμπλεύσεις, συμπτύξεις. Υπάρχει ένα κοινό, που είναι η συλλογική συγκίνηση, το συλλογικό μοίρασμα. Η χαρά, ευτυχώς, έχει μεγαλύτερη ανάγκη να μοιραστεί σε σχέση με τη θλίψη. Προφανώς η Τέχνη με βοηθάει στην παιδικότητα, και εγώ βοηθάω τη συλλογική παιδικότητα με τις δουλειές μου. Σε κρατάει συνεχώς σε εγρήγορση, σε έκπληξη, όλα είναι νέα, φρέσκα. Όλα είναι ενδεχόμενα, δεν υπάρχει ωραιότερο πράγμα από αυτό. Και για να γυρίσουμε στην αστεία πτυχή της αποστροφής των σκέψεων, λέει κάποιος “κοίτα πώς ντύνεται αυτός” και απαντάει ο άλλος “δεν πειράζει, αυτός είναι καλλιτέχνης”. Στον καλλιτέχνη επιτρέπεται να είναι πιο τολμηρός με την εξωτερική του εικόνα, στον άλλο άνθρωπο γιατί δεν επιτρέπεται; Ακόμη και αυτή η προσωπική ελευθερία στην ένδυση είναι μία διεκδίκηση. Κερδίζοντας αυτό, μπορεί να κερδίσεις και κάτι άλλο πιο δίπλα. Υπήρχε μια παροιμία που έλεγε ο πατέρας μου, αλλά δεν την κατάλαβα ποτέ. “Τρώω για να ευχαριστώ τον εαυτό μου και ντύνομαι για να ευχαριστώ τους άλλους”. Αυτό το βρίσκω τελείως λάθος, σε αντίθεση με τη γενικότερη σοφία των παροιμιών».

Η αναφορά στον πατέρα του γέννησε άλλες σκέψεις, αναφορικά με την ελευθερία στην οικογένειά του, οι οποίες ωστόσο κατέληξαν σε έναν αποχαιρετισμό με έναν μεταφυσικό διάλογο. «Είχα το προνόμιο να είμαι το τρίτο παιδί της οικογένειας, οπότε άρχισα να χαράζω μια ζωή λίγο πιο μοναχική, αλλά ταυτόχρονα ελεύθερη. Αυτό μου έδωσε χώρο, μία επικράτεια αυτενέργειας και ελευθερίας, την οποία διαφύλαξα και προχώρησα με βάση αυτήν. Ο πατέρας μου ήταν στρατιωτικός, η μητέρα μου ήθελε να γίνει δασκάλα, γιατί ήταν εξαιρετική με τα παιδιά. Αλλά δεν έγινε. Η ψυχραιμία της βοηθούσε ως συνθήκη. Υπήρχε αυστηρότητα στο σπίτι, αλλά όχι λανθασμένη. Αυστηρότητα πρέπει να υπάρχει, για να υπάρχουν δομές. Εάν όλα είναι “χύμα στο κύμα”, δεν διαμορφώνεις τρόπο, ούτε βλέμμα, ούτε άξονα, ούτε τακτικές. Ο πατέρας μου, παρότι το υπόβαθρό του ήταν στρατιωτικό, είχε ένα πλεονέκτημα: ήταν εξαιρετικά ευσυγκίνητος. Έφτασα να το εκτιμήσω και να το συνειδητοποιήσω γύρω στα 20 μου. Μέχρι τότε ήμουν σε κόντρα μαζί του. Μετά κατάλαβα ότι ο κόσμος πληρώνει πολλά λεφτά στην ψυχανάλυση, για να πετύχει μια ευσυγκινησία σαν εκείνη του πατέρα μου. Ήταν πολύ αυθόρμητος, σαν ζωάκι. Τον παρατηρούσα σαν φαινόμενο. Μετά τις πρώτες εφηβικές κόντρες, είχαμε πολύ προσωπική σχέση. Συνεννοούμασταν σε επίπεδα που κανείς δεν φανταζόταν. Είχε νόημα και έγραψε πολύ ζεστά μέσα μου όλο αυτό. Θυμάμαι, όταν έφυγε, αρχές καλοκαιριού, βρισκόταν σε διακοπές στην Αίγινα. Εγώ ήμουν στην Αθήνα, δίδασκα ένα σεμινάριο σε ηθοποιούς. Τελειώνοντας το σεμινάριο, βρήκα ένα μήνυμα της αδελφής μου: “Ο μπαμπάς έφυγε”. Το επόμενο πρωί πήγα στην Αίγινα, χαιρέτησα τον κόσμο που ήταν μαζεμένος και τους ζήτησα μία χάρη: να με αφήσουν ένα τέταρτο μαζί του. Δεν ήθελαν, γκρίνια και κακό οι γυναίκες, αλλά είπα οπωσδήποτε θα βγείτε έξω για ένα τέταρτο. Να η προσωπική ελευθερία που λέγαμε. Σε άλλη περίπτωση, μπορεί να μην το διεκδικούσα. Αλλά ήταν πολύ κρίσιμο να μείνουμε ένα τέταρτο μαζί να κουβεντιάσουμε. Και κουβεντιάσαμε με τον τρόπο που ξέραμε να κάνουμε οι δυο μας. Όταν πετύχεις αυτό το επίπεδο επικοινωνίας, ακόμη και ο θάνατος μπορεί να μην είναι το απόλυτο εμπόδιο. Ο γαμπρός μου του είχε βάλει στο πέτο και δύο τσιγάρα για τον “δρόμο”, καθώς ήταν καπνιστής ο πατέρας μου. Οπότε, αφού τα είπαμε και μιλήσαμε, κάλεσα τον κόσμο να επιστρέψει. Ήταν ζωτικής σημασίας εκείνος ο διάλογος, εκείνη η στιγμή που μπορέσαμε να μοιραστούμε ιδιωτικά». Του επισημαίνω ότι το ανέφερε ως διάλογο με τον νεκρό πατέρα του. «Επιμένω στον διάλογο. Δεν ήταν αυτιστικός μονόλογος, ήταν διάλογος».

Για να ελαφρύνουμε το κλίμα, ως επίλογο, τον ρωτώ τι δεν έχει προλάβει να κάνει πολύ στη ζωή του. Το παιδί μέσα του είναι παρόν. «Δεν έχω κάνει όσο ποδήλατο θα ήθελα, παρόλο που έχω επτά ποδήλατα, γιατί έχω μανία».

Info: www.aefestival.gr

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΙΩΑΝΝΑ ΧΑΤΖΗΑΝΔΡΕΟΥ 

ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ ΤΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΣΗΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ GLOW ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΙΟΥΛΙΟΥ 2026