Το νέο Obama Presidential Center δεν σχεδιάστηκε ως ένα κλασικό μνημείο, αλλά ως ένας ζωντανός δημόσιος χώρος εμπειρίας και συμμετοχής. Η πανεπιστημιούπολη των 19 στρεμμάτων, έργο των αρχιτεκτόνων Tod Williams και Billie Tsien για τον Barack Obama και τη Michelle Obama, μετατρέπει την έννοια της «προεδρικής βιβλιοθήκης» σε κάτι ανοιχτό, καθημερινό και ανθρώπινο.

Η συμμετοχή των Obamas στον σχεδιασμό

Οι αρχιτέκτονες συχνά δέχονται την ίδια ερώτηση: πόσο εμπλεκόμενος ήταν ο ίδιος ο Obama στον σχεδιασμό; Σύμφωνα με την Billie Tsien, η απάντηση είναι ότι η συμμετοχή του ήταν ουσιαστική και ιδιαίτερα δημιουργική, χωρίς όμως να περιορίζει το αρχιτεκτονικό όραμα. Ο Barack Obama ζητούσε ένα έργο τολμηρό και αναφερόταν ακόμη και στον Constantin Brancusi, ενώ η Michelle Obama έδινε έμφαση στο στοιχείο της «διασκέδασης» και της ζεστασιάς στον δημόσιο χώρο.

Το έργο βασίζεται σε δύο κεντρικές έννοιες: την «εξύψωση» και την «ενδυνάμωση». Η πρώτη αφορά στη συμβολική σημασία ενός κέντρου αφιερωμένου στον πρώτο Αφροαμερικανό πρόεδρο των ΗΠΑ, ενώ η δεύτερη συνδέεται με την εμπειρία του Obama ως οργανωτή κοινότητας στο Σικάγο. Οι αρχιτέκτονες δε στόχευσαν απλά και μόνο στη δημιουργία ενός κτιρίου, αλλά στο να φτιάξουν έναν τόπο που ανήκει στην πόλη και στους κατοίκους της. Το σύνολο εντάσσεται στο ιστορικό Jackson Park, σχεδιασμένο από τον Frederick Law Olmsted.

Ένα campus ανοιχτό ανά πάσα στιγμή

Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του χώρου είναι ότι δε μοιάζει με παραδοσιακό μνημείο. Αντίθετα, λειτουργεί ως ένα σύνολο δημόσιων εμπειριών: βιβλιοθήκη, παιδική χαρά, κήποι, μελισσοκομεία, χώροι πικνίκ και γήπεδο μπάσκετ. Η παιδική χαρά καταλαμβάνει περίπου 1.950 τετραγωνικά μέτρα, ενώ το συνολικό campus εκτείνεται σε περίπου 78.000 τετραγωνικά μέτρα. Ο μεγαλύτερος όγκος του χώρου είναι ελεύθερα προσβάσιμος, με εξαίρεση το μουσείο. Η λογική του σχεδιασμού είναι να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον που δεν επιβάλλει δέος από απόσταση, αλλά ενθαρρύνει τη χρήση, τη συνάντηση και το παιχνίδι.

Η εμπειρία του μουσείου και του πύργου

Ο πύργος του μουσείου αποτελεί το πιο αναγνωρίσιμο στοιχείο του έργου, όμως η εμπειρία δεν είναι... στατική. Οι επισκέπτες κινούνται μέσα από κυλιόμενες σκάλες που περνούν δίπλα από ένα εντυπωσιακό βιτρό ύψους περίπου 25 μέτρων, έργο της καλλιτέχνιδας Julie Mehretu. Η ανηφορική διαδρομή μετατρέπει την επίσκεψη σε μια σταδιακή εμπειρία φωτός, χρώματος και ήχου, καθώς συχνά ακούγεται μουσική από την προσωπική λίστα του Obama. Στην κορυφή βρίσκεται το Sky Room, ένας χώρος θέας προς τις γειτονιές του Νότιου και Δυτικού Σικάγο.

Τέχνη, ιστορία και αρχιτεκτονική γίνονται «ένα»

Στο εσωτερικό, η τέχνη δεν λειτουργεί ως διακόσμηση αλλά ως δομικό στοιχείο του χώρου. Έργα καλλιτεχνών όπως ο Mark Bradford και ο Nick Cave ενσωματώνονται στην αρχιτεκτονική. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία είναι οι μεγάλες επιγραφές από σκυρόδεμα που περιέχουν αποσπάσματα από ομιλίες του Obama, ιδιαίτερα από την ομιλία του στο Selma. Οι λέξεις αυτές δεν είναι εύκολα αναγνώσιμες, ώστε να λειτουργούν περισσότερο ως εμπειρία παρά ως σύνθημα.

Ένα κέντρο που κοιτά προς το μέλλον

Ο ίδιος ο Obama έχει δηλώσει ότι ήθελε το κέντρο να είναι «το ακριβώς αντίθετο από όλες τις προεδρικές βιβλιοθήκες». Ένας χώρος ανοιχτός, προσβάσιμος και ζωντανός, που δεν αποστασιοποιεί αλλά ενώνει. Στόχος του, όπως έχει πει, είναι οι νέοι άνθρωποι να το βλέπουν και να νιώθουν ότι «μετράνε» και ότι μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο.

Φωτογραφίες: Courtesy the Obama Foundation