Μια ερώτηση που ακούγεται σχεδόν αυτονόητη κάθε χρόνο τέτοια εποχή. Τη λέμε με καλή πρόθεση, για να ανοίξουμε μια συζήτηση ή να μοιραστούμε τον ενθουσιασμό μας για τις δικές μας διακοπές. Μια ερώτηση φαινομενικά απλή, που όμως μπορεί να κρύβει μέσα της μια ολόκληρη κουλτούρα αλλά και πολύ αντιφατικά συναισθήματα για κάποιους ανθρώπους.

Ίσως κάποιοι δεν έχουν οργανώσει διακοπές γιατί δεν το επιτρέπουν τα οικονομικά τους. Ίσως οι επαγγελματικές υποχρεώσεις δεν αφήνουν περιθώριο για άδεια. Ίσως φροντίζουν έναν ηλικιωμένο γονέα, μεγαλώνουν μόνοι τα παιδιά τους ή βιώνουν μια απώλεια, έναν χωρισμό ή μια δύσκολη περίοδο που δεν τους επιτρέπει να ονειρεύονται ταξίδια και αποδράσεις. Ίσως πάλι δεν έχουν καταφέρει να συνδυάσουν τη δική τους περίοδο διακοπών με κάποιου φίλου ή ακόμα έχουν επιλέξει να μείνουν σπίτι τους για να ξεκουραστούν!

Και τότε, η απάντηση «Δεν έχω κανονίσει κάτι» δεν είναι μια απλή πληροφορία. Συχνά συνοδεύεται από αμηχανία, ενοχή ή την αίσθηση ότι πρέπει να απολογηθεί κανείς για μια πραγματικότητα που μπορεί να μην έχει επιλέξει. Σαν να υπάρχει μια άτυπη κοινωνική προσδοκία ότι το καλοκαίρι οφείλει να είναι γεμάτο σχέδια, ταξίδια και αξέχαστες εικόνες.

Η αλήθεια, όμως, είναι πως πίσω από κάθε απάντηση υπάρχει μια ιστορία που δεν γνωρίζουμε. Και ίσως αυτό που χρειάζεται περισσότερο δεν είναι να υποθέτουμε πώς «θα έπρεπε» να περνά κάποιος το καλοκαίρι του, αλλά να θυμόμαστε ότι οι άνθρωποι κουβαλούν εμπειρίες, δυσκολίες και συναισθήματα που δεν είναι πάντα ορατά.

Η πίεση της σύγκρισης

Το καλοκαίρι δεν είναι μόνο μια εποχή διακοπών, έχει μετατραπεί και σε μια εποχή σύγκρισης. Αρκεί μια σύντομη περιήγηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να δούμε πως κατακλύζονται από αμέτρητες εικόνες από παραλίες, νησιά, ηλιοβασιλέματα, ξέγνοιαστες παρέες και εξωτικούς προορισμούς. Χωρίς να το καταλαβαίνουμε, αρχίζουμε να συγκρίνουμε τη δική μας πραγματικότητα με τις πιο φωτεινές στιγμές της ζωής των άλλων.

Η σύγκριση αυτή μπορεί εύκολα να μας οδηγήσει στην πεποίθηση ότι «όλοι περνούν καλύτερα από εμένα», ότι «μόνο εγώ δεν έχω σχέδια» ή ότι «κάτι μου λείπει». Η αλήθεια είναι όμως πως δε συγκρίνουμε την καθημερινότητά μας με την καθημερινότητα των άλλων, αλλά με τις επιλεγμένες στιγμές που εκείνοι αποφασίζουν να μοιραστούν.

Όσο περισσότερο πιστεύουμε ότι υπάρχει ένας «σωστός» τρόπος να ζήσει κανείς το καλοκαίρι, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η πίεση να ανταποκριθούμε σε αυτή την εικόνα. Ξεχνάμε, όμως, ότι η αξία του καλοκαιριού δεν βρίσκεται στον προορισμό, στις φωτογραφίες ή στις αναρτήσεις, αλλά στο κατά πόσο καλύπτει τις δικές μας ανάγκες. Δεν υπάρχει ένας «σωστός» τρόπος να περάσει κανείς το καλοκαίρι. Για κάποιους η ξεκούραση βρίσκεται σε ένα νησί, για άλλους σε ένα μπαλκόνι με ένα βιβλίο, σε μια βόλτα το βράδυ ή σε χρόνο με τους ανθρώπους που αγαπούν. Το καλοκαίρι δεν αποκτά αξία από το πόσο γεμάτο είναι το πρόγραμμά μας, αλλά από το κατά πόσο μας επιτρέπει να φροντίσουμε τον εαυτό μας με τον τρόπο που πραγματικά έχουμε ανάγκη.

Το καλοκαίρι δεν είναι μια ανέμελη εποχή για όλους

Συχνά αντιμετωπίζουμε το καλοκαίρι ως συνώνυμο της χαράς, της ξεγνοιασιάς και της ανεμελιάς. Η πραγματικότητα, όμως, δεν είναι ίδια για όλους. Η προσδοκία ότι «όλοι περνούν υπέροχα» ενισχύει ακόμη περισσότερο το αίσθημα της απομόνωσης κάποιων ανθρώπων.

Υπάρχουν, επίσης, εκείνοι που δυσκολεύονται όταν διακόπτεται η καθημερινή τους ρουτίνα. Η σταθερότητα που προσφέρει η εργασία, το σχολείο ή το καθημερινό πρόγραμμα μπορεί να λειτουργεί προστατευτικά για την ψυχική τους ισορροπία. Όταν αυτή η δομή αλλάζει, μπορεί να εμφανιστούν περισσότερο άγχος, αβεβαιότητα ή ακόμη και συναισθήματα κενού.

Ίσως, λοιπόν, χρειάζεται να θυμόμαστε ότι δεν βιώνουν όλοι το καλοκαίρι με τον ίδιο τρόπο. Πίσω από ένα χαμόγελο ή μια σύντομη απάντηση μπορεί να υπάρχει ένας προσωπικός αγώνας που δεν είναι ορατός. Ενσυναίσθηση δεν σημαίνει να γνωρίζουμε την ιστορία του άλλου, σημαίνει να αφήνουμε χώρο για το ενδεχόμενο ότι και η δική του ιστορία υπάρχει και είναι διαφορετική από τη δική μας.

Ας αφήσουμε χώρο για όλες τις ιστορίες

Κι όλα αυτά δε σημαίνουν πως πρέπει να σταματήσουμε να ρωτάμε «Τι θα κάνεις το καλοκαίρι;», αλλά να θυμόμαστε ότι κάθε άνθρωπος ζει μια διαφορετική πραγματικότητα. Εκεί όπου εμείς βλέπουμε μια απλή κουβέντα, κάποιος άλλος μπορεί να ακούει μια υπενθύμιση όσων δεν μπορεί να κάνει ή όσων θα επιθυμούσε να είναι διαφορετικά.

Αντί να θεωρούμε δεδομένο ότι όλοι έχουν τα σχέδια που θα ήθελαν, ίσως αξίζει να προσεγγίζουμε τον άλλον με περισσότερη ευαισθησία και λιγότερες προσδοκίες. Και όταν κάποιος μας απαντήσει «Δεν έχω κανονίσει κάτι», ας μην βιαστούμε να τον λυπηθούμε, να του προτείνουμε λύσεις ή να τον πιέσουμε να αλλάξει γνώμη. Μερικές φορές αυτή η απάντηση είναι απλώς η αλήθεια του. Και η αλήθεια του δεν χρειάζεται εξηγήσεις.

Το καλοκαίρι δεν έχει την ίδια σημασία για όλους. Δεν είναι διαγωνισμός εμπειριών, ούτε μέτρο επιτυχίας ή ευτυχίας. Υπάρχουν άνθρωποι που θα ταξιδέψουν, άλλοι που θα εργαστούν, άλλοι που θα μείνουν σπίτι και άλλοι που απλώς θα προσπαθήσουν να ξεπεράσουν μια δύσκολη περίοδο. Όλες αυτές οι πραγματικότητες αξίζουν τον ίδιο σεβασμό.

Ίσως, τελικά, ένα όμορφο καλοκαίρι να μην είναι εκείνο που μοιάζει ιδανικό στα μάτια των άλλων, αλλά εκείνο στο οποίο νιώθουμε ότι μπορούμε να είμαστε ο εαυτός μας, χωρίς συγκρίσεις, χωρίς προσδοκίες και χωρίς την ανάγκη να αποδείξουμε τίποτα.

Η Ροζελίνα Φιλιππίδου είναι Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια με πολυετή εμπειρία στην ψυχοθεραπεία, τη συμβουλευτική και την υποστήριξη παιδιών, εφήβων και ενηλίκων και επιστημονικά υπεύθυνη των Κέντρων Θεραπειών ΕΠΙΝΕΙΟ.